KIZILDENİZ
Deniz Canlıları Rehberi
1. Köpekbalıkları
Okyanusal beyaz uçlu köpekbalığı / Longimanus – Carcharhinus longimanus
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman okyanuslarda dünya çapında yayılış gösteren gerçek bir açık deniz köpekbalığıdır. Kıyı resifinden çok kıta ve ada sahanlıklarının dışındaki derin sularla ilişkilidir. Çoğunlukla yüzeye yakın ilk 150 m içerisinde dolaşsa da 1.000 m’den daha derine inebildiği kaydedilmiştir. Kızıldeniz’de özellikle açık deniz resifleri ve derin duvarların çevresinde karşılaşılabilir.
İlginç bilgi — “Longimanus” adı uzun yüzgeçlerinden gelir: Bilimsel adındaki longimanus, kelime anlamıyla “uzun elli” demektir. Çok uzun, geniş ve yuvarlak uçlu göğüs yüzgeçleri türün en karakteristik özelliğidir. Yüzgeç uçlarındaki beyaz lekeler uzaktan bile teşhise yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarına yapışmak yerine zaman zaman açık maviye bakın. Longimanus çoğu zaman yüzeye yakın, yavaş ve kendinden emin şekilde dolaşır. Dalgıç grubunu merak ederek birkaç kez yaklaşabilir ve geniş daireler çizebilir.
Dalgıç için not: Bu türle karşılaşmada gruptan ayrılmamak, açık suda dikey ve kontrollü bir pozisyon korumak, hayvanı takip etmemek ve ona doğru yüzmemek önemlidir. Özellikle yüzeyde uzun süre beklemek yerine tekneye çıkış prosedürü kontrollü yapılmalıdır.
Fotoğrafçı için not: Çok yaklaşmasını beklemek yerine geniş açı kullanın. Beyaz uçlu geniş pektoral yüzgeçlerin ve açık mavinin birlikte görünmesi türü en iyi anlatan kareyi verir. Hayvan size yaklaşırken geri geri kaçmak yerine sabit ve kontrollü kalmak daha doğal görüntüler sağlar.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). FAO species catalogue. Vol. 4. Sharks of the world. FAO; Froese, R., & Pauly, D. (Eds.). FishBase: Carcharhinus longimanus.
Taraklı çekiçbaş köpekbalığı – Sphyrna lewini
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman denizlerde dünya çapında yayılış gösterir. Kıyısal alanlardan açık okyanusa kadar uzanan geniş bir habitat kullanır ve 1.000 m’den daha derin sularda kaydedilmiştir. Kızıldeniz doğal dağılım alanının içindedir.
İlginç bilgi — Çekiç biçimli baş yalnızca görünüş için değildir: Geniş cephalofoil, gözleri birbirinden uzaklaştırarak görüş alanını artırır ve başın altındaki elektroreseptörlerin daha geniş bir yüzeye yayılmasını sağlar. Böylece özellikle dipteki veya görüş dışında kalan avların oluşturduğu zayıf elektrik alanlarını algılayabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Özellikle derin duvarların ve açık denize bakan resif uçlarının dış tarafına bakılmalıdır. Çekiçbaşlar tek tek görülebilse de bazı bölgelerde sürü oluşturabilir. Sürüler çoğu zaman resiften birkaç on metre açıkta ve dalgıcın görüş sınırında belirir.
Dalgıç için not: Çekiçbaş peşinden açık denize yüzmek en sık yapılan hatalardan biridir. Resiften aşırı uzaklaşmadan bulunduğunuz seviyeyi korumak, hayvanın yaklaşmasına izin vermek daha doğru yaklaşımdır.
Fotoğrafçı için not: Tam yandan çekim cephalofoil’in genişliğini gösterir; hafif önden gelen birey ise çekiç biçimli başın en etkileyici görüntüsünü verir. Uzak sürülerde geniş açı yerine orta odak uzaklığı daha kullanışlı olabilir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; Froese, R., & Pauly, D. (Eds.). FishBase: Sphyrna lewini.
Pelajik tilki köpekbalığı – Alopias pelagicus
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik’in tropikal açık sularında yayılır; dağılımına Kızıldeniz de dahildir. Pelajik-oceanik bir türdür ve genellikle ilk 150 m’de görülse de yaklaşık 300 m derinliğe kadar kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Kuyruğunu av silahı olarak kullanır: Üst kuyruk lobu neredeyse gövdesinin geri kalanı kadar uzundur. Tilki köpekbalıkları küçük sürü balıklarının arasına kuyruklarıyla çok hızlı darbeler indirerek onları sersemletebilir, ardından etkisiz kalan balıkları avlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Derin resif platosunun dış kenarında veya temizlenme noktalarının çevresinde, uzun kuyruğuyla ağır ağır dolaşan bir siluet aranmalıdır. Pelajik tilki genellikle dalgıçlara longimanus kadar yaklaşmaz; mesafeyi korumaya daha eğilimlidir.
Dalgıç için not: Hayvana doğru yüzmek çoğu zaman karşılaşmayı kısaltır. Sabit kalın ve onun rotasını değiştirmesine neden olmayın.
Fotoğrafçı için not: En önemli hedef kuyruk lobunun tamamını kadraja almaktır. Balığı fazla yakın portrelemek, bu türü özel yapan anatomik özelliği kaybettirir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (2001). Sharks of the world: An annotated and illustrated catalogue of shark species known to date. Volume 2. FAO; Froese, R., & Pauly, D. (Eds.). FishBase: Alopias pelagicus.
Gri resif köpekbalığı – Carcharhinus amblyrhynchos
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik’in tropikal resiflerinde yaygındır. Özellikle resif dış kenarları, derin drop-off’lar, atoll geçitleri ve güçlü akıntının bulunduğu bölgelerle ilişkilidir. Yaklaşık 1–275 m arasında kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Akıntı onlar için bir dezavantaj değildir: Gri resif köpekbalıkları güçlü akıntılı resif uçlarında sık görülür. Akıntının taşıdığı besin ve balık yoğunluğu bu bölgeleri önemli avlanma alanlarına dönüştürür.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya karşı resif kenarında devriye gezen birkaç birey görülebilir. Özellikle sürü balıklarının yoğunlaştığı çıkıntıların dış tarafını kontrol edin.
Dalgıç için not: Hızla yaklaşmak veya yolu kesmek yerine resif kenarında sabit kalmak daha iyi gözlem sağlar. Köpekbalığının yüzme hattı önceden tahmin edilerek önüne geçilmemelidir.
Fotoğrafçı için not: Siyah kenarlı kuyruk yüzgeci tür teşhisinde değerlidir. Hafif arkadan çapraz karelerde bu özellik çok belirgin görünür.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; FishBase: Carcharhinus amblyrhynchos.
Beyaz uçlu resif köpekbalığı – Triaenodon obesus
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e kadar geniş bir Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Resifle sıkı ilişkilidir; özellikle mağaralar, mercan çıkıntılarının altı, kumluk açıklıklar ve kanallarda görülür. Çoğu gözlem yaklaşık 8–40 m arasında yapılır.
İlginç bilgi — Diğer birçok köpekbalığının yapamadığını yapabilir: Gündüz saatlerinde mağara içinde veya kum üzerinde tamamen hareketsiz şekilde dinlenebilir. Solunum için sürekli yüzmeye bağımlı değildir; ağız ve solungaç hareketleriyle suyu solungaçlarının üzerinden geçirebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağara girişlerine ve kaya çıkıntılarının altındaki kumluklara bakın. Gece ise aynı bireyler daha aktif şekilde resif üzerinde avlanabilir.
Dalgıç için not: Dinlenen hayvanı mağaradan çıkarmaya çalışmayın. Birkaç metre mesafeden gözlemlemek hem davranışı korur hem de daha uzun bir karşılaşma sağlar.
Fotoğrafçı için not: Birinci dorsal ve kuyruk yüzgecindeki beyaz uçları aynı karede göstermeye çalışın. Kum üzerinde dinlenen bireylerde çok alçaktan yapılan çekimler etkileyicidir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; FishBase: Triaenodon obesus.
Siyah uçlu resif köpekbalığı – Carcharhinus melanopterus
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik’te sığ tropikal resif alanları, resif düzlükleri, lagünler ve kıyıya yakın sularda görülür. Çok sığ suya girebilmesi bu türün karakteristik özelliklerinden biridir.
İlginç bilgi — Sığlığın köpekbalığı: Büyük pelajik köpekbalıklarının aksine siyah uçlu resif köpekbalığı birkaç metre, hatta daha sığ sularda rahatça dolaşabilir. Özellikle genç bireyler sığ ve korunaklı alanları kullanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üstleri ve sığ lagünlerde kıyıya paralel devriye gezen bireylere dikkat edin. Tek veya küçük gruplar hâlinde görülebilirler.
Dalgıç için not: Tüplü dalıştan çok snorkel veya dalış öncesi yüzey gözleminde bile karşılaşılabilecek türlerden biridir.
Fotoğrafçı için not: Birinci dorsal yüzgecin siyah ucunun hemen altında bulunan açık renkli bant, teşhis açısından çok iyi bir karakterdir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; FishBase: Carcharhinus melanopterus.
İpeksi köpekbalığı – Carcharhinus falciformis
Dağılım ve habitat: Tropikal okyanuslarda dünya çapında yayılış gösteren, açık su ve ada sahanlığı kenarlarıyla ilişkili bir türdür. Kızıldeniz’den de kayıtları bulunur. Açık denizde, derin resiflerin ve ada yamaçlarının çevresinde görülebilir.
İlginç bilgi — Tuna sürülerini takip edebilir: İpeksi köpekbalıkları açık denizde ton balığı sürüleriyle sık ilişkilidir. Bunun nedeni aynı pelajik av kaynaklarını kullanmalarıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarından uzak açık suda hızlı ve düzgün yüzen ince gövdeli köpekbalıklarına dikkat edin. Birden fazla birey bulunduğunda hareketleri longimanusa göre daha hızlı ve çevik olabilir.
Dalgıç için not: Pelajik tür olduğu için derinlik ve açık su mesafesi fark edilmeden artabilir. Hayvana odaklanırken bilgisayar ve resif referansı ihmal edilmemelidir.
Fotoğrafçı için not: Uzun, orak biçimli pektoral yüzgeçler ve ince gövde yan profilden iyi görünür. Resif yerine mavi fon üzerinde fotoğraflamak türün açık deniz karakterini daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; FishBase: Carcharhinus falciformis.
Kaplan köpekbalığı – Galeocerdo cuvier
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman denizlerde dünya çapında yayılış gösterir; Kızıldeniz doğal dağılım alanının içindedir. Kıyıdan açık okyanusa kadar geniş habitat kullanabilir ve yaklaşık 800 m derinliğe kadar kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Gençlerin çizgileri daha belirgindir: Kaplan köpekbalığının adını aldığı koyu dikey bantlar genç bireylerde çok belirgindir. Yaş ilerledikçe çizgiler soluklaşabilir ve çok iri erişkinlerde ilk bakışta fark edilmeyebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaplan köpekbalığı resif üzerinde sıkı bir rota izlemekten çok geniş alanı dolaşabilir. Büyük gövde, geniş baş ve ağır ancak güçlü yüzüş ilk teşhis ipuçlarıdır.
Dalgıç için not: Karşılaşma seyrek ve özel kabul edilmelidir. Hayvanın hareket hattını kesmeden grupta kalmak ve yaklaşmasına izin vermek en doğru gözlem biçimidir.
Fotoğrafçı için not: Yan profil, gövde üzerindeki dikey bantları en iyi gösterir. Çok iri bireylerde geniş açı kullanarak ölçeği göstermek için resif veya başka bir dalgıcı uzakta kadraja almak etkili olabilir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). Sharks of the world. FAO; FishBase: Galeocerdo cuvier.
BDE ile Sharm–Ras Mohammed–Tiran rotasını birlikte düşündüğümüzde bu grupta hem açık su mantaları hem de kumluk-resif geçişlerinde yaşayan dip vatozları aranabilir. Özellikle manta ve kartal vatozları için açık maviye, Taeniura lymma gibi türler içinse tabana bakmak gerekir.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanuslarda geniş yayılış gösteren büyük bir pelajik türdür. Açık deniz, okyanus adaları, derin resif kenarları ve verimli plankton alanlarıyla ilişkilidir. Kızıldeniz’de de kaydedilmiştir; BDE gibi kıyıdan uzak açık deniz resiflerinde karşılaşma ihtimali özellikle anlamlıdır.
İlginç bilgi — Karın deseni bir parmak izi gibidir: Mantalarda karın yüzeyindeki siyah benek ve lekelerin dağılımı bireyden bireye farklıdır. Bu desenler foto-kimlik çalışmalarında aynı bireyin yıllar sonra yeniden tanınmasına olanak verir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarına değil zaman zaman açık suya bakın. Bir manta çoğu zaman pektoral yüzgeçlerini yavaş ve geniş hareketlerle kullanarak gelir. Beslenme sırasında ağız açık, sefalik loblar ise planktonu ağza yönlendirecek biçimde açılmış olabilir.
Dalgıç için not: Hayvanın önünü kesmeyin, üzerine yüzmeyin ve özellikle yüzeyden aşağı doğru yaklaşmayın. Sabit kalıp mantanın kendi mesafesini seçmesine izin vermek karşılaşmayı uzatır.
Fotoğrafçı için not: Altınızdan veya yanınızdan geçtiğinde karın yüzeyini mutlaka kaydedin. Mümkünse tüm karın deseni, solungaç yarıkları ve gövde kenarları tek karede görülsün; bu fotoğraf yalnız estetik değil bilimsel açıdan da değerlidir.
Bilimsel kaynak: Marshall, A. D., Compagno, L. J. V., & Bennett, M. B. (2009). Redescription of the genus Manta with resurrection of Manta alfredi. Zootaxa, 2301, 1–28; Marshall, A. D., et al. (2022). Mobula birostris. The IUCN Red List of Threatened Species.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik boyunca yayılış gösterir ve Kızıldeniz doğal dağılımının içindedir. Okyanusal mantaya göre kıyıya ve resiflere daha bağlıdır; mercan ve kayalık resifler, tropikal adalar, koylar ve temizlik istasyonlarının çevresinde görülebilir. FishBase türü yaklaşık 0–120 m derinlik aralığında bildirir.
İlginç bilgi — Aynı temizlik istasyonuna tekrar dönebilir: Resif mantaları belirli alanlara yüksek bağlılık gösterebilir. Temizleyici balıkların parazitleri ve ölü deri parçalarını uzaklaştırdığı istasyonlara tekrar tekrar dönmeleri foto-kimlik ve uzun dönem izleme çalışmalarını mümkün kılar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde belli bir noktada geniş daireler çizerek tekrar tekrar geçen bir manta görürseniz temizlik davranışı olabilir. Böyle bir durumda hayvan rastgele yüzmüyor, belirli bir istasyonu kullanıyor olabilir.
Dalgıç için not: Temizlik istasyonunun üzerine oturmayın veya mantanın geçiş koridorunu kapatmayın. Birkaç metre geri çekilmek çoğu zaman çok daha uzun gözlem sağlar.
Fotoğrafçı için not: Karın yüzeyindeki benekleri fotoğraflayın. Ayrıca temizleyici balıklarla aynı kareyi yakalamak, yalnızca güzel bir manta fotoğrafından daha fazla davranış bilgisi taşır.
Bilimsel kaynak: Marshall, A. D., Compagno, L. J. V., & Bennett, M. B. (2009). Redescription of the genus Manta with resurrection of Manta alfredi. Zootaxa, 2301, 1–28; FishBase, Mobula alfredi.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik’in tropikal sularında yayılış gösterir. Resif dış kenarları, lagünler, kumluklar ve açık suya bakan kıyısal alanlarda görülür. Kızıldeniz de dağılım alanı içindedir.
İlginç bilgi — Kabuklu avları adeta kırar: Dişleri tek tek sivri dişlerden çok, güçlü ezici plakalar hâlindedir. Bu yapı çift kabuklular, gastropodlar ve kabuklu canlıların sert yapılarını kırmaya uygundur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde manta gibi uzun süre süzülmekten çok, kumluk alan üzerinde veya resif dış kenarında güçlü kanat hareketleriyle ilerleyen vatozlara dikkat edin. Tek başına veya küçük gruplar hâlinde görülebilir.
Dalgıç için not: Kumlukta beslenmeye başlamış bir bireyin üzerine yüzmeyin. Bir miktar mesafe bırakırsanız burnuyla kumu araştırma davranışını izleyebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Üstten gelen ışık beyaz benekleri çok güzel ortaya çıkarır. Tam üstten veya hafif arkadan çapraz çekim sırt desenini belgelemek açısından en iyi açılardandır.
Bilimsel kaynak: White, W. T., Last, P. R., Naylor, G. J. P., Jensen, K., & Caira, J. N. (2010). Clarification of Aetobatus taxonomy and nomenclature. Zootaxa; Last, P. R., White, W. T., de Carvalho, M. R., Séret, B., Stehmann, M. F. W., & Naylor, G. J. P. (Eds.). (2016). Rays of the World. CSIRO Publishing.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Batı Pasifik’e kadar geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Sığ mercan resifleri, kumluklar, resif düzlükleri ve mercan-kum geçişleri tipik habitatlarıdır.
İlginç bilgi — Mavi benekler yalnızca süs değildir: Parlak elektrik mavisi benekler ve kuyruk üzerindeki mavi çizgiler, türü diğer küçük vatozlardan ayıran en belirgin karakterlerdir. Bu güçlü renklenme, dikenli ve savunmalı bir hayvan olduğuna dair görsel bir uyarı işlevi de görebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz çoğu zaman mercan çıkıntılarının altında veya kum üzerinde hareketsiz yatarken görülür. Beslenirken küçük kabukluları ve diğer bentik omurgasızları aramak için kumluk alanlarda dolaşabilir.
Dalgıç için not: Sharm–Tiran tarafında tabanı incelerken özellikle mercan başlarının etrafındaki küçük kumluk cepleri kontrol edin. Hayvan hareketsiz kaldığında mavi benekler dışında fark edilmesi şaşırtıcı derecede zor olabilir.
Fotoğrafçı için not: Flaş kullanıldığında mavi benekler doğal ışığa göre çok daha belirgin çıkar. Tam üstten çekim desen için iyi olsa da hayvanın üzerine gelmeden hafif çapraz açı tercih etmek daha az rahatsız edicidir.
Bilimsel kaynak: Last, P. R., et al. (Eds.). (2016). Rays of the World. CSIRO Publishing; Froese, R., & Pauly, D. (Eds.). FishBase: Taeniura lymma.
Dağılım ve habitat: Kuzeybatı Hint Okyanusu’nda Kızıldeniz’den Pakistan’a kadar yayılış gösterir. Lagünler, resif düzlükleri, resif yamaçları ve sığ kumluk alanlarda bulunur; FishBase yaklaşık 0–60 m derinlik aralığı bildirir.
İlginç bilgi — Kuyruğunun altında bayrak gibi büyük bir deri kıvrımı vardır: Türün İngilizce “cowtail” adı, kuyruğun alt tarafındaki geniş ve yüksek deri kıvrımından gelir. Bu yapı diğer birçok vatozdan ayırt edilmesinde önemli bir karakterdir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumluk üzerinde dinlenen veya dibi araştırarak ilerleyen iri, tekdüze kahverengi vatozlara dikkat edin. Beslenirken balık, kurt, karides ve yengeç gibi çeşitli bentik avları kullanır.
Dalgıç için not: Kumda yatan iri bir bireye arkadan yaklaşmayın. Kuyruk üzerinde bir veya iki savunma dikeni bulunabilir; hayvanın kaçış yönünü açık bırakmak gerekir.
Fotoğrafçı için not: Tam üstten çekmek yerine hafif arkadan ve yandan açı, karakteristik kuyruk kıvrımını göstermek için daha değerlidir.
Bilimsel kaynak: Last, P. R., et al. (Eds.). (2016). Rays of the World. CSIRO Publishing; FishBase: Pastinachus sephen.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Doğu Afrika boyunca Pasifik’e uzanan geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Kum, mercan kırığı ve resif çevresindeki tabanlarda; zaman zaman mağaralarda bulunur. Yaklaşık 15–217 m arasında kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Bir vatoz için sıra dışı biçimde kuyruk dikeni yoktur: Çoğu büyük vatozun aksine zehirli kuyruk dikeni bulunmaz. Bunun yerine sırt yüzeyi güçlü dermal dişçikler ve erişkinlerde sivri, diken benzeri çıkıntılarla kaplıdır; adeta zırhlı bir vatozdur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumluk veya mercan kırıklı alanlarda yatan çok kalın gövdeli, açık gri vatozlara dikkat edin. Dikenli sırt yüzeyi yakından bakıldığında belirginleşir.
Dalgıç için not: Kuyruk dikeni olmaması hayvana yaklaşmak veya dokunmak için gerekçe değildir. Dorsal yüzeydeki sert dikenler ve hayvanın hassasiyeti nedeniyle temastan kaçınılmalıdır.
Fotoğrafçı için not: Yüzey dokusunu gösterebilmek için hafif çapraz üst açı çok etkilidir. Flaşla sırt üzerindeki zırhlı yapı belirgin hâle gelir.
Bilimsel kaynak: Last, P. R., et al. (Eds.). (2016). Rays of the World. CSIRO Publishing; FishBase: Urogymnus asperrimus.
Dağılım ve habitat: Torpedinidae üyeleri dünyanın sıcak ve ılıman denizlerinde, çoğunlukla kumlu ve kırıntılı tabanlarda yaşayan bentik vatozlardır. Kızıldeniz’de de elektrikli vatoz türleri bulunur. Gündüz kendilerini kuma kısmen gömerek saklanmaları nedeniyle dalgıçlar tarafından kolayca atlanabilirler.
İlginç bilgi — Gerçek elektrik üretirler: Başın iki yanında bulunan özel elektrik organları, değiştirilmiş kas hücrelerinden oluşur. Bu organlar hem avı sersemletmek hem de savunma amacıyla elektrik deşarjı oluşturabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde yalnızca gözleri ve gövde dış hattı görünen yuvarlak vatozları arayın. Geceleri veya rahatsız edildiğinde tabandan ayrılıp kısa mesafe yüzebilirler.
Dalgıç için not: Elle temas edilmemelidir. Elektrik üretme yetenekleri nedeniyle bu grupta “yakından dokunarak bakma” özellikle kötü bir fikirdir.
Fotoğrafçı için not: Kuma gömülü bireylerde gözleri ve disk dış hattını gösterecek hafif üst açı iyi çalışır. Hayvanı kuma üfleyerek ortaya çıkarmayın.
Bilimsel kaynak: Last, P. R., et al. (Eds.). (2016). Rays of the World. CSIRO Publishing; Compagno, L. J. V., & Last, P. R. (1999). Torpedinidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes.
Kuzey Kızıldeniz ve Sharm el-Sheikh tarafında deniz kaplumbağaları özellikle resif üstleri, sığ mercan alanları ve beslenme sahalarında aranmalı. BDE rotasında ana hedef değiller; Sharm–Ras Mohammed–Tiran tarafında ise karşılaşma olasılığı daha yüksek.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerde dünya çapında yayılış gösterir. Kızıldeniz’de kıyısal alanlar, lagünler, sığ resif düzlükleri ve özellikle deniz çayırı yataklarıyla ilişkilidir. Erişkinler çoğu bölgede otçul beslenmeye yönelir ve algler ile deniz çayırlarını yoğun olarak kullanabilir.
İlginç bilgi — Yetişkin olduğunda menüsünü değiştirir: Yavrular ve genç bireyler daha çeşitli ve hayvansal içerikli beslenebilirken erişkin yeşil deniz kaplumbağaları büyük ölçüde otçul hâle gelir. Bu nedenle sağlıklı deniz çayırı ve alg alanları tür için kritik beslenme habitatlarıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde yavaşça süzülen veya tabanda algleri otlayan bireylere dikkat edin. Dinlenme sırasında kaya çıkıntılarının altında hareketsiz kalabilirler. Yüzeye nefes almaya çıkan bir birey birkaç dakika sonra aynı bölgeye geri dönebilir.
Dalgıç için not: Yüzeye çıkmaya başlayan kaplumbağanın üzerine yüzmeyin ve yükseliş hattını kapatmayın. Nefes almak için yüzeye erişmesi zorunludur.
Fotoğrafçı için not: Kaplumbağayı önden kovalamak yerine yandan paralel hareket edin. Beslenme davranışı, yalnızca yüzerek geçen bir bireyin portresinden daha anlamlı bir kare verir.
Bilimsel kaynak: Bjorndal, K. A. (1997). Foraging ecology and nutrition of sea turtles. In P. L. Lutz & J. A. Musick (Eds.), The Biology of Sea Turtles. CRC Press; Wallace, B. P., et al. (2011). Global conservation priorities for marine turtles. PLoS ONE, 6(9), e24510.
Dağılım ve habitat: Tropikal denizlerde geniş yayılış gösterir ve özellikle mercan resifleriyle güçlü biçimde ilişkilidir. Kızıldeniz’de de yerleşik olarak bulunur. Resif yapısı, mağaralar ve sünger bakımından zengin alanlar önemli beslenme habitatlarıdır.
İlginç bilgi — Sünger yiyebilen birkaç omurgalıdan biridir: Şahin gagalı kaplumbağalar birçok bölgede süngerleri yoğun olarak tüketir. Pek çok sünger türünün kimyasal savunmaları ve sert spikülleri bulunmasına rağmen bu kaplumbağalar onları sindirebilir. Bu beslenme biçimi resif topluluklarının yapısının şekillenmesine de katkıda bulunabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mercan çıkıntılarının arasında başını küçük oyuklara sokarak beslenen bireyler aranmalı. Gaga biçimli dar ağız, çatlaklardaki sünger ve diğer bentik organizmaları almaya uygundur.
Dalgıç için not: Beslenen bir bireye çok yaklaşmak davranışı hemen kesebilir. Birkaç metre geride kalıp aynı noktada beklemek daha uzun gözlem sağlar.
Fotoğrafçı için not: Sivri gaga, üst üste binen karapaks plakaları ve resif habitatını aynı karede göstermeye çalışın. Hayvan bir sünger üzerinde besleniyorsa bu davranışı mutlaka belgeleyin.
Bilimsel kaynak: Meylan, A. (1988). Spongivory in hawksbill turtles: A diet of glass. Science, 239(4838), 393–395; Wallace, B. P., et al. (2011). Global conservation priorities for marine turtles. PLoS ONE, 6(9), e24510.
BDE, Daedalus, Brothers ve Tiran gibi akıntılı açık deniz resiflerinde yalnızca mercan duvarına bakmak büyük hata olur. Bu grubun önemli bölümü resifin birkaç metre dışında, bazen görüş sınırında dolaşır.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e kadar Hint-Pasifik’in tropikal sularında geniş yayılış gösterir. Resif dış kenarları, kanallar, okyanus adaları ve akıntılı burunlarla ilişkilidir. Erişkinler iri ve güçlü pelajik avcılardır.
İlginç bilgi — Resifteki “ani sessizlik” onun gelişi olabilir: Dev trevally resif balığı sürülerine hızla saldırabilir. Küçük balık sürüsünün aniden sıkışması, yön değiştirmesi veya mercana yaklaşması çevrede büyük bir avcı bulunduğunun göstergesi olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Fusilier, anthias veya küçük jack sürülerinin çevresinde dolaşan iri, koyu renkli bireyleri arayın. Akıntının vurduğu resif burunlarında tek veya birkaç birey hâlinde görülebilir.
Dalgıç için not: Sürü balıklarına bakarken yalnız sürünün içine değil çevresindeki açık alana da bakın. Avcı çoğu zaman sürünün hemen dışında dolaşır.
Fotoğrafçı için not: Balığı tek başına yakın portrelemek yerine sürü balıklarıyla birlikte çekmek avcı-av ilişkisini çok daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1999). Carangidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes: The Living Marine Resources of the Western Central Pacific; FishBase: Caranx ignobilis.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik resiflerinde yaygındır. Kızıldeniz’de resif kenarları, lagünler ve akıntılı bölgelerde görülür.
İlginç bilgi — Avlanırken rengi daha da belirginleşebilir: Türün parlak mavi yüzgeçleri ve vücuttaki mavi lekeler özellikle erişkinlerde çok belirgindir. Avlanma sırasında hızlı renk ve kontrast değişimleri görülebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarı boyunca hızla devriye gezen tek birey veya küçük gruplar aranmalı. Küçük balıkları mercana doğru sıkıştırarak avlayabilirler.
Dalgıç için not: Sürüyü kovalayan bluefin trevally gördüğünüzde önüne yüzmeyin; bulunduğunuz yerde kalırsanız av davranışı size doğru gelebilir.
Fotoğrafçı için not: Flaş mavi yüzgeçleri çok belirgin ortaya çıkarır. Yan profil en iyi renksel teşhis karesidir.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1999). Carangidae. FAO; FishBase: Caranx melampygus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz dâhil Hint-Pasifik’in tropikal sularında yaygındır. Resif kanalları, dış resif yamaçları ve açık su sütununda görülür.
İlginç bilgi — Gündüz dev bir top hâline gelebilirler: Bigeye trevally'ler yüzlerce bireylik sıkı sürüler oluşturabilir. Bu sürüler bazen spiral, duvar veya büyük bir top biçimini alır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Özellikle akıntının sakinlediği resif kenarlarında koyu renkli, sıkı sürüler aranmalıdır. Gece daha aktif avlanırlar.
Dalgıç için not: Sürünün ortasına yüzmek yerine kenarında kalın. Sürü doğal şeklini korursa hem davranış hem fotoğraf çok daha etkileyici olur.
Fotoğrafçı için not: Geniş açı kullanın ve sürünün geometrisini kadraja alın. Yukarı doğru çekim, balıkları yüzey ışığına karşı siluet hâline getirir.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1999). Carangidae. FAO; FishBase: Caranx sexfasciatus.
Dağılım ve habitat: Atlantik, Akdeniz ve Hint-Pasifik’in bazı bölümlerinde geniş yayılış gösteren iri bir pelajik balıktır. Derin kayalıklar, batıklar ve açık suya bakan resif kenarlarında görülür.
İlginç bilgi — Resif balığı gibi görünür ama açık su avcısıdır: Büyük amberjack çoğu zaman sert substrat çevresinde görülse de avlanma alanı su kolonudur. Küçük balık ve kalamarları takip eder.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resifin birkaç metre dışında devriye gezen iri, uzun gövdeli balıklara dikkat edin. Bazen batıkların üzerinde küçük gruplar hâlinde dolaşırlar.
Dalgıç için not: Derin resiflerde amberjack peşinden gitmek fark edilmeden derinliği artırabilir.
Fotoğrafçı için not: Yandan profil ve ikinci dorsal yüzgeğin uzun tabanı türün karakteristik vücut formunu iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1999). Carangidae. FAO; FishBase: Seriola dumerili.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den tropikal Pasifik’e kadar Hint-Pasifik’in açık resifleri ve okyanus adaları çevresinde bulunur. Özellikle derin drop-off ve güçlü akıntılı bölgelerle ilişkilidir.
İlginç bilgi — Adını gerçekten köpek dişine benzeyen dişlerinden alır: Çoğu ton balığından farklı olarak güçlü ve belirgin konik dişlere sahiptir. Bu yapı iri balıkları yakalayan aktif bir avcı olduğunu açıkça gösterir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarının dışında, genellikle tek veya birkaç iri birey hâlinde hızla geçen balıklara dikkat edin. Fusilier sürülerini takip edebilir.
Dalgıç için not: Bir dogtooth tuna gördüğünüzde çevresindeki küçük balık sürülerini izleyin; av davranışı başlayabilir.
Fotoğrafçı için not: Hızlı olduğu için deklanşör hızını önceden yüksek tutun. Hafif önden çapraz kare güçlü baş yapısını ve gövde formunu gösterir.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). FAO species catalogue. Vol. 2. Scombrids of the world. FAO; FishBase: Gymnosarda unicolor.
Dağılım ve habitat: Dünya tropikal ve subtropikal okyanuslarının açık sularında yaygındır. Kızıldeniz’de de bulunur.
İlginç bilgi — Sürekli yüzmek üzere tasarlanmıştır: Gövde şekli, dar kuyruk sapı ve orak biçimli kuyruk yüzgeci uzun süre yüksek hızla yüzmeye uyarlanmıştır. Büyük bireylerde ikinci dorsal ve anal yüzgeçler belirgin biçimde uzar ve sarı renktedir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık suda hızlı geçen tek birey veya sürülere dikkat edin. Resif çevresindeki küçük pelajik balık yoğunluğu onları bölgeye çekebilir.
Dalgıç için not: Genellikle kısa süre görülür; hayvanın peşinden yüzmek yerine geçiş rotasını gözlemleyin.
Fotoğrafçı için not: Hazır olmak önemlidir; karşılaşmalar birkaç saniye sürebilir. Uzun sarı finletler ve orak kuyruk teşhis için iyi detaylardır.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). Scombrids of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanusların tamamında yayılış gösteren pelajik bir türdür. Açık deniz adaları ve derin resiflerin çevresinde görülebilir.
İlginç bilgi — Denizdeki en hızlı avcılardan biridir: Uzun torpido biçimli gövdesi ve güçlü kuyruğu yüksek hızlı avlanmaya uyarlanmıştır. Küçük tuna ve diğer pelajik balıkları takip eder.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resiften uzakta, çoğunlukla tek başına geçen çok uzun ve ince gümüş renkli balıkları arayın.
Dalgıç için not: Karşılaşma çoğu zaman çok kısadır. Açık maviye düzenli bakmadığınız takdirde yanınızdan geçtiğini bile fark etmeyebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Uzun gövdeyi kadraja sığdırmak için geniş açı avantajlıdır; fakat çoğu karşılaşmada hızlı refleks daha önemlidir.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). Scombrids of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal Atlantik ve Hint-Pasifik’te yaygın, kıyısal ve resif bağlantılı büyük bir avcıdır. Kızıldeniz’de resif duvarları, lagün girişleri ve açık su kenarlarında görülür.
İlginç bilgi — Hareketsiz görünmesi hızsız olduğu anlamına gelmez: Barracuda çoğu zaman su kolonunda neredeyse sabit durur. Av gördüğünde ise ani ve çok hızlı bir hızlanma yapabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resifin birkaç metre üzerinde hareketsiz duran uzun gümüş renkli bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Parlak sallanan objelerle hayvana yaklaşmayın. Normal dalış koşullarında mesafeyi korumak yeterlidir.
Fotoğrafçı için not: Hafif alttan çekim güçlü çene ve uzun vücut siluetini çok iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E., & Niem, V. H. (Eds.). (2001). FAO species identification guide for fishery purposes: The living marine resources of the Western Central Pacific; FishBase: Sphyraena barracuda.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik ve Kızıldeniz’de kıyısal ve resif bağlantılı sularda görülür. Gençler ve erişkinler zaman zaman sürü oluşturabilir.
İlginç bilgi — Gövde üzerindeki koyu çizgiler teşhiste işe yarar: Yanlarda bulunan dikey koyu bantlar, özellikle orta boy bireylerde türün diğer barracudalardan ayrılmasına yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif dış kenarında paralel yüzen gevşek sürülere dikkat edin.
Dalgıç için not: Tek büyük barracuda kadar sürü davranışı da dikkat çekicidir. Sürüye girmeden kenardan izlemek gerekir.
Fotoğrafçı için not: Birkaç bireyi çapraz hat hâlinde kadraja almak türün sürü yapısını daha iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E., & Niem, V. H. (Eds.). (2001). FAO species identification guide; FishBase: Sphyraena jello.
Dağılım ve habitat: Tropikal okyanuslarda dünya çapında yayılış gösterir. Açık deniz resifleri, adalar ve su kolonunda yaşayan pelajik bir türdür.
İlginç bilgi — Adını gövdesindeki renk şeritlerinden alır: Yan taraflarında mavi ve sarı tonlu uzun çizgiler bulunur. Hızlı yüzdüklerinde bu çizgiler sürü içinde adeta hareket eden renk şeritleri gibi görünür.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya karşı hızla ilerleyen ince, torpido biçimli balık sürülerini arayın.
Dalgıç için not: Resif kenarında bir anda beliren rainbow runner sürüsü, çevrede başka büyük pelajik avcıların da bulunabileceğinin işareti olabilir.
Fotoğrafçı için not: Sürüye çapraz açıdan çekim sarı-mavi çizgilerin tekrarını iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1999). Carangidae. FAO; FishBase: Elagatis bipinnulata.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e kadar Hint-Pasifik resiflerinde yaygındır. Dış resif yamaçları, kanallar ve su altı tepelerinde büyük sürüler oluşturur.
İlginç bilgi — Sürü içinde ışık şeridi etkisi: Gövde boyunca uzanan parlak mavi çizgi, yüzlerce birey birlikte yüzdüğünde sürekli hareket eden mavi bir bant görünümü yaratır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya karşı duran uzun ve yoğun sürülere bakın. Sürünün aniden sıkışması trevally, tuna veya barracuda gibi bir avcının yaklaştığını gösterebilir.
Dalgıç için not: Sürüye değil, zaman zaman sürünün çevresine bakın. Büyük avcı çoğu kez gözden kaçan kısımdadır.
Fotoğrafçı için not: Sürüyü çapraz yönden çekin ve kadrajın bir tarafında avcı için boş alan bırakın.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E. (1987). Revision of the Indo-Pacific fish family Caesionidae. Indo-Pacific Fishes, 15, 1–56.
Dağılım ve habitat: Batı Hint Okyanusu ve Kızıldeniz dâhil tropikal resiflerde görülür. Dış resif yamaçlarında büyük sürüler oluşturur.
İlginç bilgi — Sarı sırt şeridi sürüyü tek bir organizma gibi gösterir: Üst gövdenin yoğun sarı rengi, yüzlerce bireyin birlikte hareket ettiği sürülerde güçlü bir görsel bütünlük yaratır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resifin biraz üzerinde planktonla beslenen sarı-mavi sürülere dikkat edin.
Dalgıç için not: Akıntı güçlendiğinde sürü resife daha yakın ve daha sıkı hâle gelebilir.
Fotoğrafçı için not: Resifin renkleriyle birlikte geniş açı çekim çok etkileyicidir.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E. (1987). Revision of the Indo-Pacific fish family Caesionidae. Indo-Pacific Fishes, 15, 1–56.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik resiflerinde, Kızıldeniz dâhil dış resif yamaçları ve berrak açık sularda görülür.
İlginç bilgi — Renk desenleri sürü koordinasyonunda yardımcı olabilir: Mavi gövde ve sarı kuyruk renkleri, hızlı hareket eden kalabalık sürülerde bireylerin birbirini takip etmesini kolaylaştıran görsel ipuçları sağlayabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük fusilier sürülerinin içinde diğer türlerle karışık hâlde bulunabilir.
Dalgıç için not: Tek bir tür sürüsü olduğunu varsaymayın; Kızıldeniz’de farklı fusilier türleri aynı sürü içinde birlikte yüzebilir.
Fotoğrafçı için not: Yakın plan birkaç birey çekerek tür karışımını belgelemek de geniş sürü fotoğrafı kadar değerlidir.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E. (1987). Revision of the Indo-Pacific fish family Caesionidae. Indo-Pacific Fishes, 15, 1–56.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e kadar Hint-Pasifik resiflerinde yaygındır. Gündüz resif üzerinde büyük sürüler oluşturabilir, gece ise beslenmek için kumluk alanlara dağılabilir.
İlginç bilgi — Gece ve gündüz tamamen farklı davranabilir: Gündüz yüzlerce birey hareketsiz sayılabilecek sıkı sürüler oluştururken gece bıyık benzeri barbelleriyle kumu araştırarak bentik avlarla beslenir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mercan resifinin üzerinde asılı duran sarı çizgili sürüler aranmalıdır.
Dalgıç için not: Gece aynı bölgede tek tek tabanda dolaşan bireyler görebilirsiniz; gündüz gördüğünüz sürünün dağıldığını düşünün.
Fotoğrafçı için not: Gündüz toplu sürü geniş açı için, gece kumda beslenen birey ise davranış makrosu için iyi hedef oluşturur.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (2004). Reef and shore fishes of the South Pacific. University of Hawai‘i Press; FishBase: Mulloidichthys vanicolensis.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’in orta kesimlerine kadar Hint-Pasifik resiflerinde yayılış gösterir. Mercan resiflerinin dış yamaçları, kanallar, lagünler ve derin resif kenarlarında yaklaşık 1–100 m arasında görülür. Sharm el-Sheikh ve Tiran resiflerinin en dikkat çekici büyük resif balıklarından biridir.
İlginç bilgi — Erkekler dişilerden gelişebilir: Napolyon balığı protoginik hermafrodittir; yaşamına dişi olarak başlayan bazı bireyler daha sonra erkeğe dönüşebilir. Büyük erişkin erkeklerde alın bölgesindeki çıkıntı giderek belirginleşir. Tür 2 m'yi aşabilen boyuyla Labridae ailesinin en büyük üyelerindendir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük bireyler çoğunlukla resif duvarı boyunca ağır ve sakin hareketlerle dolaşır. Dalgıçlara merakla yaklaşan bireyler görülebilir.
Dalgıç için not: Yaklaşmak için peşinden yüzmek yerine bekleyin. Meraklı bir Napolyon balığı kendi isteğiyle oldukça yakına gelebilir.
Fotoğrafçı için not: Hafif önden yan açı; kalın dudakları, göz arkasındaki çizgileri ve erişkin erkeklerdeki alın çıkıntısını birlikte gösterir. Dalgıcı uzakta kadraja almak balığın büyüklüğünü anlatmak açısından etkileyicidir.
Bilimsel kaynak: Sadovy, Y., Kulbicki, M., Labrosse, P., Letourneur, Y., Lokani, P., & Donaldson, T. J. (2003). The humphead wrasse, Cheilinus undulatus: Synopsis of a threatened and poorly known giant coral reef fish. Reviews in Fish Biology and Fisheries, 13, 327–364.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e uzanan Hint-Pasifik bölgesinde yayılış gösterir. Resifler, mağaralar, batıklar ve büyük kaya oluşumlarının çevresinde yaşar.
İlginç bilgi — Dünyanın en büyük resif balıklarından biridir: 2,5 m'den fazla boya ve 400 kg'ın üzerinde ağırlığa ulaşabilen bireyler bildirilmiştir. Bu nedenle sıradan bir orfozdan çok küçük bir otomobil boyutuna yaklaşabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük mağara girişleri, batıklar ve resif çıkıntılarının altında çok iri, kalın gövdeli balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Büyük bireyler sakin görünse de güçlü hayvanlardır. Mağara içinde önünü kapatmayın ve kaçış yolunu açık bırakın.
Fotoğrafçı için not: Ölçeği göstermek önemlidir. Güvenli mesafedeki bir dalgıcın veya resif yapısının kadrajda bulunması hayvanın gerçek büyüklüğünü anlatır.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO species catalogue. Vol. 16. Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'ndan Batı Pasifik'e kadar uzanan tropikal resiflerde görülür. Derin mercan resifleri, kanallar ve resif dış yamaçlarıyla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Lekeler parmak izi gibi yardımcı olabilir: Gövde üzerindeki büyük koyu lekelerin şekli ve dağılımı bireyler arasında farklılık gösterebilir. İyi kalitede yan profil fotoğrafları tekrar görülen bireylerin tanınmasına yardımcı olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük bireyler mağara girişlerinde veya resifin hemen üzerinde sakin biçimde durabilir. Bazıları dalgıçlara oldukça meraklı davranabilir.
Dalgıç için not: Size yaklaşıyorsa geri çekilip kovalamayın; bulunduğunuz yerde kalmak genellikle karşılaşmayı uzatır.
Fotoğrafçı için not: Yan profil lekelerin dağılımını göstermek açısından değerlidir. Aynı bireyi farklı dalışlarda görürseniz desenleri karşılaştırabilirsiniz.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Batı Hint Okyanusu'ndan tropikal Hint-Pasifik'e uzanan bölgelerde kayalık ve mercan resifleriyle ilişkilidir.
İlginç bilgi — Orfoz teşhisi sandığınızdan daha zordur: Epinephelus türlerinde benzer gövde desenleri nedeniyle su altında teşhis hataları sık yapılabilir. Renk tek başına yeterli değildir; baş, yüzgeçler, lekelerin şekli ve gövde oranları birlikte değerlendirilmelidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya çıkıntılarının altında veya resif üzerinde hareketsiz bekleyen bireyleri arayın. Av yaklaşınca kısa ve ani bir saldırı yapabilir.
Dalgıç için not: Tür teşhisinden emin değilseniz su altında isim vermek yerine fotoğraf çekin; daha sonra karakterleri karşılaştırmak daha güvenilir olur.
Fotoğrafçı için not: Teşhis amacıyla mümkünse tam yan profil çekin; yalnızca baş portresi yeterli olmayabilir.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Batı Pasifik'e kadar mercan resiflerinde yaygındır. Özellikle mercan bakımından zengin dış resif yamaçlarında görülür.
İlginç bilgi — Mavi noktalar iletişimde de rol oynayabilir: Turuncu-kırmızı gövde üzerindeki çok sayıdaki parlak mavi nokta türü kolay tanınır hâle getirir. Renk yoğunluğu davranış ve sosyal duruma bağlı olarak değişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mercan başlarının çevresinde kısa mesafeli hareketler yapan kırmızı-turuncu orfozları arayın. Tehdit algıladığında hızla mercanın altına girer.
Dalgıç için not: Peşinden mercanların arasına girmeye çalışmayın. Biraz uzakta sabit kalırsanız genellikle aynı noktadan yeniden çıkar.
Fotoğrafçı için not: Flaş kullanımı mavi noktaları doğal ışığa göre çok daha güçlü ortaya çıkarır.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e kadar Hint-Pasifik resiflerinde geniş yayılış gösterir. Sığ lagünlerden dış resif yamaçlarına kadar çeşitli habitatlarda bulunur.
İlginç bilgi — Rengi ruh hâlini ele verebilir: Gövde üzerindeki parlak mavi noktalar karakteristiktir; ancak balığın genel rengi sosyal etkileşim, bölge savunması veya avlanma sırasında belirgin biçimde değişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde belirli bir alanı kullanan ve sık sık aynı noktaya dönen bireyler aranmalı.
Dalgıç için not: Aynı bireyi birkaç dakika izlemek renk değişimini ve bölgesel davranışı fark etmenizi sağlayabilir.
Fotoğrafçı için not: Farklı renk evrelerini aynı dalışta çekmeye çalışmak tek portreden daha ilginç bir davranış serisi oluşturur.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e kadar Hint-Pasifik mercan resiflerinde yaygındır. Özellikle berrak dış resif yamaçlarında ve derin duvarlarda görülür.
İlginç bilgi — Kuyruğundaki hilal kolay teşhis sağlar: Kuyruk yüzgecinin lir biçimli uzantıları ve sarı kenarı türün en belirgin özelliklerindendir. Gövde üzerindeki küçük mavi noktalar da teşhise yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Diğer birçok orfoza göre su kolonunda daha aktif yüzebilir ve resif duvarı boyunca uzun mesafeler kat edebilir.
Dalgıç için not: Mağara içine bakmakla yetinmeyin; bu orfozu resiften birkaç metre açıkta görebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Kuyruk yüzgecini kesmeyin. Türü karakteristik yapan lir biçimli kuyruk mutlaka kadrajda olsun.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). Groupers of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e kadar tropikal Hint-Pasifik resiflerinde görülür. Mercan resifleri, kumluk açıklıklar ve resif düzlüklerinde yaşar.
İlginç bilgi — Tehlikeli olan balık değil, yuvasına fazla yaklaşmaktır: Üreme döneminde dişi yumurtalarını kumluk tabana bırakır ve yuvayı aktif biçimde savunabilir. Savunulan alan yalnız tabanda küçük bir daire değil, yukarı doğru genişleyen bir bölge olarak düşünülmelidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Balık size dönüyor, dorsal yüzgecini kaldırıyor ve tekrarlayan yaklaşmalar yapıyorsa bölgesini savunuyor olabilir.
Dalgıç için not: Böyle bir durumda yukarı doğru kaçmak yerine yatay olarak bölgeden uzaklaşmak daha doğrudur.
Fotoğrafçı için not: Üreme döneminde yakın plan uğruna hayvana yaklaşmayın. Normal davranış gösteren bireyleri yandan çekmek güçlü çene ve vücut desenini iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E., Allen, G. R., & Steene, R. C. (1997). Fishes of the Great Barrier Reef and Coral Sea. University of Hawai‘i Press.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e uzanan Hint-Pasifik bölgesinde kumluk-resif geçişleri ve lagünlerde yaşar.
İlginç bilgi — Yuva mühendisidir: Üreme döneminde kumluk tabanda çukur biçiminde yuva oluşturabilir. Dişi yumurtaları bırakır ve yuva çevresindeki davranış belirgin biçimde değişir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde tek başına dolaşan iri tetik balıklarını ve yuvarlak biçimde temizlenmiş taban alanlarını kontrol edin.
Dalgıç için not: Yuva yakınındaki bireylere ekstra mesafe bırakın.
Fotoğrafçı için not: Sarı yüzgeç kenarlarını gösterecek yan profil teşhis açısından değerlidir.
Bilimsel kaynak: Matsuura, K. (2001). Balistidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Hint-Pasifik'in tropikal resiflerinde yaygındır. Mercan bakımından zengin dış resif yamaçlarında ve lagünlerde görülür.
İlginç bilgi — Yaşlandıkça görünüşü değişir: Genç bireylerin sarımsı gövdeleri üzerinde mavi çizgi ve desenler belirginken erişkinler giderek daha koyu mavi renge dönüşebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde tek başına dolaşan ve sert kabuklu avları araştıran iri bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Güçlü dişleri mercan, deniz kestanesi ve sert kabuklu avlarla beslenmeye uygundur; ellerinizi beslenme alanına sokmayın.
Fotoğrafçı için not: Genç ve erişkin bireyleri ayrı ayrı fotoğraflamak renk değişimini göstermek açısından güzel bir seri oluşturur.
Bilimsel kaynak: Matsuura, K. (2001). Balistidae. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e kadar dış resif yamaçlarında ve akıntılı bölgelerde yaygındır.
İlginç bilgi — Tetik balığı ama plankton avcısıdır: Birçok tetik balığı tabandaki sert avlarla beslenirken Odonus niger büyük ölçüde su kolonundaki zooplanktonları toplar. Bu nedenle yüzlerce bireylik sürüler oluşturabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya karşı resif üzerinde asılı duran koyu mavi balık sürülerine bakın.
Dalgıç için not: Büyük Odonus sürüsü akıntının plankton taşıdığı hattı gösterebilir; aynı alan fusilier ve anthias bakımından da yoğun olabilir.
Fotoğrafçı için not: Tek balık yerine sürüyü geniş açıyla çekmek türün ekolojisini çok daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Matsuura, K. (2001). Balistidae. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e kadar Hint-Pasifik mercan resiflerinde yaygındır. Mağaralar, büyük kaya yarıkları ve resif boşluklarında yaşar.
İlginç bilgi — İkinci bir çenesi vardır: Mürenlerin boğazında “faringeal çene” adı verilen ikinci bir çene sistemi bulunur. Av yakalandıktan sonra bu çene öne hareket ederek avı ağızdan yemek borusuna doğru çeker. Bu mekanizma omurgalılar arasında oldukça sıra dışıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağaralardan yalnızca başı dışarıda görülebilir. Gece ise avlanmak için tamamen dışarı çıkabilir. Temizlik istasyonlarında temizleyici balık ve karideslerle birlikte görülebilir.
Dalgıç için not: Ağzını sürekli açıp kapatması saldırı hazırlığı değildir; solungaçların üzerinden su geçirmek için yaptığı normal solunum hareketidir.
Fotoğrafçı için not: Temizlik davranışına rastlarsanız yalnız müren portresi çekmeyin; temizleyici balık veya karidesi de kadraja alın.
Bilimsel kaynak: Mehta, R. S., & Wainwright, P. C. (2007). Raptorial jaws in the throat help moray eels swallow large prey. Nature, 449, 79–82.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz'den Pasifik'e uzanan Hint-Pasifik bölgesinde kayalık ve mercan resiflerinde görülür. Genellikle mağara ve derin çatlaklarla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Ağzının içi tür teşhisini ele verir: Ağız içindeki belirgin sarı renk, türün en kolay tanınan özelliklerinden biridir. Hayvan ağzını solunum amacıyla açıp kapattığında bu karakter açıkça görülür.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya yarığından çıkan koyu renkli baş ve açılan ağzın içindeki sarı renge dikkat edin.
Dalgıç için not: Müreni dışarı çıkarmak için fener, çubuk veya başka bir araç kullanmayın.
Fotoğrafçı için not: Ağzın açık olduğu anı beklemek tür teşhisi açısından çok daha iyi bir kare verir.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae. In Fishes of the Western North Atlantic; FishBase, Gymnothorax nudivomer.
Dağılım ve habitat: Hint Okyanusu ve Batı Pasifik'in tropikal resiflerinde yayılış gösterir; Kızıldeniz'de de bulunur. Büyük kaya boşlukları ve mercan mağaralarını kullanır.
İlginç bilgi — Deseni gerçekten petek gibidir: Açık renk zemin üzerindeki koyu, düzensiz ağ biçimli lekeler bireyin tüm gövdesini kaplar. Büyük bireylerde desen özellikle etkileyicidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mağara girişlerinden çıkan büyük, yoğun desenli başlara dikkat edin. Gece tamamen dışarıda görülme olasılığı artar.
Dalgıç için not: Büyük bireylerin mağara çıkışını kapatmayın.
Fotoğrafçı için not: Flaş, petek desenini doğal ışığa göre çok daha iyi ortaya çıkarır. Başın yanında gövdenin bir bölümünü de kadraja alın.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae; FishBase, Gymnothorax favagineus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz dâhil Hint-Pasifik'in tropikal resiflerinde görülür. Kayalık çatlaklar ve mercan boşluklarında yaşar.
İlginç bilgi — Desen kamuflajı bozar gibi görünür ama tam tersini yapar: Gövde üzerindeki düzensiz açık renkli çizgiler, mercan ve gölgelerin oluşturduğu karmaşık resif desenleri arasında vücut sınırlarını parçalayarak hayvanın fark edilmesini zorlaştırabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağara girişlerindeki başlara, gece ise resif tabanında dolaşan bireylere bakın.
Dalgıç için not: Gece dalışında açıkta görülen mürenin hareket hattını kapatmayın.
Fotoğrafçı için not: Yandan gelen ışık gövde desenini daha iyi ortaya çıkarabilir.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae; FishBase, Gymnothorax undulatus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Batı Hint Okyanusu'nun kayalık ve mercan resiflerinde görülür. Genellikle küçük çatlaklar ve mercan boşluklarında saklanır.
İlginç bilgi — Yüz deseni parmak izi etkisi yaratır: Baş üzerindeki koyu noktalar ve ince geometrik desenler bu küçük-orta boy müreni tanımada çok kullanışlıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük mağaralardan çok küçük mercan yarıklarına dikkat edin. Çoğu zaman yalnızca başı görünür.
Dalgıç için not: Büyük mürenleri ararken küçük çatlakları atlamayın; Sharm resiflerinin en güzel portrelerinden biri burada saklanıyor olabilir.
Fotoğrafçı için not: Makro veya yakın odak geniş açıyla baş desenini ve gözleri netleştirin.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae; FishBase, Gymnothorax griseus.
(güncel kaynaklarda sıklıkla Gymnothorax griseus ile ilişkili taksonomik kullanım görülebilir)
Bu noktada listede bir düzeltme yapmak gerekiyor: önceki taslakta “gri müren – Siderea grisea” ile “geometrik müren – Gymnothorax griseus” iki ayrı tür gibi yer almıştı. Bunları iki ayrı tür olarak kullanmak doğru değil. Güncel taksonomik kullanımda kabul edilen ad Gymnothorax griseus olduğundan web sayfasında tek kayıt kullanmamızı öneririm.
Bu nedenle 6. bölümde beş müren türü bırakmak daha temiz ve bilimsel açıdan doğru olur.
Bu bölümde küçük bir bilimsel ayrım yapmak iyi olur: aşağıdaki türlerin hepsini “Kızıldeniz endemiği” diye vermeyelim. Bazıları gerçekten yalnız Kızıldeniz’den biliniyor; bazıları Kızıldeniz–Aden Körfezi ya da daha geniş Batı Hint Okyanusu dağılımına sahip. Web sayfasında başlığı bu nedenle “Kızıldeniz’e özgü ve bölgeyi karakterize eden türler” şeklinde kullanmak daha doğru olur. Örneğin Pseudochromis fridmani, Pseudanthias taeniatus ve Thalassoma rueppellii Kızıldeniz’e özgü türler arasında yer alırken, Chaetodon semilarvatus ve Heniochus intermedius Aden Körfezi’ne de uzanır.
Dağılım ve habitat: Batı Hint Okyanusu’nda başlıca Kızıldeniz’le ilişkilidir; kayıtları Kızıldeniz dışında Chagos’a kadar uzanır. Sığ mercan resiflerinde, özellikle konak deniz anemonlarının bulunduğu alanlarda yaşar.
İlginç bilgi — Anemonun dokunaçları arasında güvenle yaşayabilir: Palyaço balığının deri yüzeyindeki mukus tabakası, konak anemonun yakıcı hücrelerine karşı korunmasında önemli rol oynar. Böylece çoğu balığın giremeyeceği dokunaçların arasında saklanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Bir anemon bulduğunuzda yalnızca ortasına değil kenarlarına da bakın. A. bicinctus çoğu zaman konaktan fazla uzaklaşmaz; tehdit algıladığında hızla dokunaçların arasına döner.
Dalgıç için not: Anemonun üzerine el koymak veya balığı dışarı çıkarmaya çalışmak hem anemonu hem de balığı rahatsız eder. Birkaç dakika sabit kalırsanız balık yeniden açıkta yüzmeye başlar.
Fotoğrafçı için not: Anemon dokunaçlarını ön plan olarak kullanın. Balığın gözünün net olduğu ve iki beyaz bantın birlikte görüldüğü hafif çapraz açı türü en iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Allen, G. R. (1972). The anemonefishes: Their classification and biology. TFH Publications; FishBase, Amphiprion bicinctus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ne özgü bölgesel bir dağılıma sahiptir. Genellikle zengin mercan gelişiminin bulunduğu yaklaşık 3–20 m derinliklerde görülür; çiftler veya küçük gruplar oluşturabilir.
İlginç bilgi — Göz çevresindeki mavi maske onu hemen ele verir: Sarı gövde ve göz arkasındaki mavi renkli alan, türü Kızıldeniz’in en kolay tanınan kelebek balıklarından biri yapar. Çiftlerin uzun süre birlikte dolaşması da karakteristiktir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Özellikle masa biçimli Acropora mercanlarının altında veya yoğun mercan bahçelerinde duran çiftlere dikkat edin. Uzun süre aynı küçük alan içinde hareket edebilirler.
Dalgıç için not: Bir birey gördüğünüzde çevresine bakın; çoğu zaman eşini birkaç metre içinde bulabilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Tek birey yerine çifti aynı kadraja almak türün doğal sosyal davranışını daha iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Chaetodon semilarvatus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nde görülür. Mercan yamaçları ve dış resiflerde yaklaşık 3–50 m arasında yaşar. Gençler daha büyük gruplar oluşturabilirken erişkinler sıklıkla tek veya çift hâlindedir.
İlginç bilgi — Uzun dorsal uzantısı bir bayrak gibi hareket eder: Birinci dorsal yüzgecin çok uzun beyaz uzantısı, yüzüş sırasında balığın üzerinde dalgalanan bir şerit görünümü verir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mercan duvarında yavaş hareket eden siyah-beyaz-sarı bireylere dikkat edin. Gençler resif tabanına yakın gruplar hâlinde görülebilir.
Dalgıç için not: İlk bakışta diğer Heniochus türleriyle karıştırılabilir. Gövde renkleriyle birlikte uzun dorsal uzantıyı ve sarı alanların dağılımını değerlendirin.
Fotoğrafçı için not: Dorsal uzantıyı kesinlikle kadrajdan kesmeyin; balığın en karakteristik özelliği budur.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Heniochus intermedius.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’e özgü küçük bir resif balığıdır. Yaklaşık 1–60 m arasında, özellikle dik kaya yüzeylerinde ve çıkıntıların altında yaşar; tehlike anında küçük deliklere sığınır.
İlginç bilgi — Küçük ama olağanüstü parlak: Yaklaşık 6 cm boyunda olmasına rağmen mor-menekşe rengi nedeniyle karanlık resif yarıklarında bile dikkat çeker.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük balıklara bakmak yerine duvar üzerindeki küçük gölgeli cepleri tarayın. Mor bir balığın birkaç santimetre dışarı çıkıp tekrar deliğe girmesi tipik davranıştır.
Dalgıç için not: Feneri doğrudan ve uzun süre hayvanın üzerine tutmayın. Biraz yandan aydınlatmak daha doğal davranış görmenizi sağlar.
Fotoğrafçı için not: Küçük olması nedeniyle makro veya yakın odak lens avantajlıdır. Göz netliği özellikle önemlidir.
Bilimsel kaynak: Klausewitz, W. (1968). Original description of Pseudochromis fridmani; FishBase, Pseudochromis fridmani.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz, Akabe Körfezi ve Aden Körfezi’nin en batı kesimlerine kadar uzanan sınırlı bir dağılıma sahiptir. Resifle ilişkili küçük bir blenny türüdür ve maksimum boyu yaklaşık 8 cm’dir.
İlginç bilgi — Zehirli bir balığın görünüşünü taklit eder: Ecsenius gravieri, savunma amacıyla zehirli dişlere sahip Meiacanthus nigrolineatus’un görünüşünü taklit eder. Zararsız bir türün tehlikeli bir türe benzemesi Batesyen taklitçiliğin güzel örneklerinden biridir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük mercan çıkıntılarında ve kayalık yüzeylerde hızlı hareket eden sarı-siyah desenli küçük balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Gerçek taklit modelini de aynı dalışta görürseniz iki türü karşılaştırmaya çalışın. Bu, Kızıldeniz’de gözlenebilecek en güzel davranışsal ekoloji örneklerinden biridir.
Fotoğrafçı için not: Yan profil çekin; taklit deseninin bütünü ancak baştan kuyruğa kadar görüldüğünde anlam kazanır.
Bilimsel kaynak: Springer, V. G. (1988). The Indo-Pacific blenniid fish genus Ecsenius. Smithsonian Contributions to Zoology; FishBase, Ecsenius gravieri.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve yakın Batı Hint Okyanusu resiflerinde yaşayan küçük bir Labridae üyesidir. Mercan resifleri ve temizlik istasyonları çevresinde görülür.
İlginç bilgi — Gençken temizleyici, büyüyünce beslenme biçimi değişir: Genç bireyler diğer balıkların üzerindeki parazitleri temizleyebilir. Erişkinliğe geçtikçe mercan polipleri de dâhil olmak üzere farklı besinlere yönelir. Bu yaşam evresi değişimi, onu klasik temizleyici lapinalardan ayıran ilginç özelliklerden biridir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük bireylerin büyük balıkların çevresinde kısa ve tekrarlayan hareketler yapıp yapmadığına bakın. Büyük bir balığın hareketsiz durup yüzgeçlerini açması temizlik istasyonu işareti olabilir.
Dalgıç için not: Yalnız temizleyici balığı değil, “müşteri” balığın davranışını da izleyin. Ağız açma ve yüzgeçleri yana açma gibi hareketler temizlik davranışını gösterebilir.
Fotoğrafçı için not: En değerli kare temizleyiciyi tek başına çekmek değil, büyük balığın üzerinde çalışırken göstermektir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’e özgü küçük bir resif lapinasıdır. Özellikle mercan ve moloz karışımlı resiflerde küçük gruplar hâlinde yaşar.
İlginç bilgi — Erkek birkaç saniyeliğine tamamen değişebilir: Kur davranışı sırasında erkekler yüzgeçlerini sonuna kadar açar ve normalde daha sakin olan renkler çok daha parlak hâle gelir. Bu “flashing” davranışı birkaç saniye sürebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gün batımına yaklaşan saatlerde küçük dişi gruplarının çevresinde hızla ileri geri hareket eden erkeklere dikkat edin.
Dalgıç için not: Normal hâliyle gördüğünüz balık ile kur davranışındaki erkek neredeyse iki farklı tür gibi görünebilir.
Fotoğrafçı için not: Seri çekim kullanın. Erkek yüzgeçlerini yalnız çok kısa süre tam olarak açabilir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’e özgüdür. Resif kenarları ve açık denize bakan resif yamaçlarında, çoğunlukla yaklaşık 1–30 m arasında görülür.
İlginç bilgi — Başka bir lapina türüyle melezleşebilir: Thalassoma rueppellii ile Thalassoma lunare arasında doğal melezleşme bildirilmiştir. Bu durum yakın akraba resif balıkları arasındaki tür sınırlarının her zaman düşündüğümüz kadar keskin olmayabileceğini gösterir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif yüzeyinin birkaç santimetre üzerinde sürekli hareket eden renkli lapinaları izleyin. Çoğu zaman kısa süre durur ve tekrar hızla hareket eder.
Dalgıç için not: Hızlı yüzdüğü için türü ilk anda teşhis etmek zor olabilir. Baş ve gövde desenini görmek için bir süre aynı bireyi takip etmek yerine geçiş hattında bekleyin.
Fotoğrafçı için not: Sürekli hareket nedeniyle hızlı enstantane avantaj sağlar. Tam yan profil renk desenini en iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Thalassoma rueppellii.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’e özgü bir anthias türüdür. Yaklaşık 10–40 m derinliklerde mercan çıkıntılarının çevresinde sürüler oluşturur.
İlginç bilgi — Sürünün sosyal yapısı cinsiyeti değiştirebilir: Anthias türlerinde sosyal yapı genellikle bir erkek ve çok sayıda dişiden oluşur. Baskın erkek ortadan kaybolduğunda büyük dişilerden biri erkek yönünde cinsiyet değişimine başlayabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya doğru resiften yükselen küçük anthias sürülerini gözlemleyin. Tehlike anında bütün sürü bir anda mercanın içine çekilir, birkaç saniye sonra yeniden çıkar.
Dalgıç için not: Sürünün en iri ve farklı renkli bireyini bulun; bu çoğu zaman baskın erkektir.
Fotoğrafçı için not: Tek birey yerine mercan üzerinde “bulut” oluşturan sürüyü geniş açıyla çekmek türün gerçek resif karakterini daha iyi yansıtır.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Pseudanthias taeniatus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nden Doğu Afrika kıyıları boyunca Zanzibar’a kadar yayılır. Yaklaşık 3–30 m arasında, sert ve yumuşak mercanların geliştiği yarı korunaklı resiflerde sık görülür. Erişkinlerin beslenmesinde süngerler ve tunikatlar önemlidir.
İlginç bilgi — Genç ve erişkin neredeyse farklı türler gibi görünür: Genç bireyler koyu gövde üzerinde mavi-beyaz çizgiler taşırken erişkinler sarı kuyruklu, koyu gövdeli ve belirgin sarı yan bantlı hâle gelir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Erişkinler çoğu zaman tek veya çift hâlinde dolaşır ve kendi türlerine karşı bölgesel davranabilir.
Dalgıç için not: Aynı dalışta genç ve erişkin bireyleri görürseniz renk değişiminin yaşam evreleri arasındaki farkını karşılaştırın.
Fotoğrafçı için not: Erişkinlerde sarı kuyruğu ve yan bantı, gençlerde ise konsantrik çizgileri tam gösterecek yan profil tercih edin.
Bilimsel kaynak: Allen, G. R. (1985). Butterfly and angelfishes of the world. Mergus; FishBase, Pomacanthus asfur.
Dağılım ve habitat: Batı Hint Okyanusu’nda Kızıldeniz’den Basra Körfezi ve Doğu Afrika’ya kadar uzanan geniş bir dağılıma sahiptir. Yaklaşık 4–60 m arasında resiflerde görülür ve zaman zaman mercan bakımından daha fakir, hafif çamurlu resiflerde de bulunabilir.
İlginç bilgi — Yanındaki sarı leke haritaya benzer: Erişkinlerde gövdenin ortasındaki büyük sarı alan, türün en kolay tanınan özelliğidir. Genç bireyler ise erişkinlerden tamamen farklı mavi-beyaz çizgili bir desene sahiptir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif duvarında ağır hareketlerle dolaşan iri melek balıklarını arayın. Beslenirken sünger ve diğer bentik organizmaları küçük ısırıklarla koparabilir.
Dalgıç için not: P. asfur ile karıştırılabilir. En iyi ayrım sarı alanın şekli ve konumudur.
Fotoğrafçı için not: Tam yan profil iki tür arasındaki teşhis farkını en iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Allen, G. R. (1985). Butterfly and angelfishes of the world. Mergus; FishBase, Pomacanthus maculosus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Basra Körfezi’ne kadar uzanan Batı Hint Okyanusu bölgesinde yaşar. Özellikle dalga ve akıntıya açık dış resif kenarlarında yaygındır ve çoğunlukla sığ ilk 20 m içinde görülür.
İlginç bilgi — Kuyruğunda gerçek bir “neşter” taşır: Cerrah balıklarının adını aldığı kuyruk sapındaki keskin kemiksi yapı savunmada kullanılabilir. Sohal ayrıca oldukça bölgesel ve agresif bir cerrah balığıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dalga etkisinin güçlü olduğu resif üstlerinde hızla devriye gezen siyah-beyaz çizgili bireyleri arayın. Başka otçul balıkları kendi beslenme alanından uzaklaştırabilir.
Dalgıç için not: Resifte yalnız rengini değil davranışını da izleyin; başka balıkları kovalayan iri bir cerrah balığı görürseniz büyük olasılıkla bölgesini savunuyordur.
Fotoğrafçı için not: Turuncu-sarı kuyruk sapı bölgesini kadraja alın; türün “cerrah” özelliğini gösteren en önemli anatomik bölüm burasıdır.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Acanthurus sohal.
Dağılım ve habitat: Batı Hint Okyanusu’nda Kızıldeniz’den Basra Körfezi’ne kadar yayılır. Genellikle 2–20 m arasındaki mercan bakımından zengin veya kayalık resiflerde görülür. Filamentli alglerle beslenir.
İlginç bilgi — Mor ve sarının bu kombinasyonu Kızıldeniz’in imza renklerinden biridir: Koyu mavi-mor gövde ile parlak sarı kuyruk, onu resifte uzaktan bile tanınabilir hâle getirir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık veya mercan yüzeyinde algleri küçük ısırıklarla kazıyan bireylere dikkat edin. Gruplar hâlinde görülebilir.
Dalgıç için not: Bir sürü gördüğünüzde yüzey üzerinde hangi bölgeleri yoğun biçimde otladıklarına bakın; otçul balıkların resifteki alg baskısını nasıl azalttığını doğrudan gözlemleyebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Doğal ışıkta mor renk derinde kolayca koyulaşır. Flaş veya güçlü video ışığı sarı kuyrukla mor gövde arasındaki gerçek kontrastı geri getirir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Zebrasoma xanthurum.
Bu bölümde Sharm–Ras Mohammed–Tiran tarafında dalgıcın sık karşılaşabileceği, Kızıldeniz resif görüntüsünü karakterize eden türlere odaklanıyorum. Önceki listede yer verdiğimiz Acanthurus leucosternon’u burada çıkarmak daha doğru; güncel dağılım kaynakları bu türü Doğu Afrika–Hint Okyanusu hattında veriyor, Kızıldeniz’i doğal dağılımına açık biçimde dahil etmiyor.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Aden Körfezi ile sınırlı bölgesel dağılıma sahiptir. Genellikle 1–15 m arasındaki, canlı mercan örtüsünün yüksek olduğu sığ resiflerde görülür. Erişkinler çoğunlukla çift hâlinde yaşarken genç bireyler tek bir mercan başının çevresinden fazla uzaklaşmayabilir.
İlginç bilgi — Mercanla bağı çok güçlüdür: Bu türün özellikle mercan açısından zengin alanlarda bulunması tesadüf değildir. Beslenmesinde canlı mercan polipleri önemli yer tuttuğu için sağlıklı mercan topluluklarıyla yakın ilişki gösterir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Sığ mercan bahçelerinde birbirinden fazla uzaklaşmayan çiftleri arayın. Balıklar mercan yüzeyinde kısa duraklamalar yapıp küçük ısırıklarla beslenebilir.
Dalgıç için not: Bir çift bulduğunuzda hemen yaklaşmak yerine aynı noktada kalın; düzenli olarak aynı birkaç mercan başı arasında dolaştıklarını fark edebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: İki bireyi aynı karede ve mercan üzerinde beslenirken yakalamaya çalışın. Tam yan profil, karakteristik gövde deseninin teşhisini kolaylaştırır.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Chaetodon austriacus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Doğu Afrika’dan Orta Pasifik’e kadar geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Mercan bakımından zengin lagünler ve dış resiflerde, mağara ve çıkıntıların çevresinde görülür. Süngerler ve tunikatlar önemli besin kaynaklarıdır.
İlginç bilgi — Renkleri yalnız süs değil, yaşam evresini de gösterir: Genç bireylerde dorsal yüzgecin arkasında belirgin göz benzeri bir leke bulunur. Büyüdükçe bu desen kaybolur ve erişkinlerin karakteristik turuncu, mavi-beyaz çizgili görünümü ortaya çıkar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mağara girişleri ve mercan çıkıntılarının çevresinde tek veya çift hâlinde dolaşan bireyleri arayın. Sünger yüzeyinden küçük parçalar koparırken görülebilir.
Dalgıç için not: Mağara içine kaçtığında peşinden gitmeyin. Sabit kalırsanız çoğu zaman birkaç dakika içinde yeniden çıkar.
Fotoğrafçı için not: Tam yan profil bu türde özellikle önemlidir; renk bantlarının tamamını ve sarı kuyruğu birlikte gösterir.
Bilimsel kaynak: Allen, G. R. (1985). Butterfly and angelfishes of the world. Mergus; FishBase, Pygoplites diacanthus.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Pasifik’e kadar geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Mercan resifleri, mağaralar ve dış resif yamaçlarında görülür.
İlginç bilgi — Genç ve erişkin tamamen farklı görünür: Gençlerde koyu mavi zemin üzerinde beyaz ve açık mavi konsantrik halkalar bulunurken erişkinler sarı-mavi yatay çizgili hâle gelir. Bu değişim o kadar belirgindir ki deneyimsiz dalgıçlar genç ve erişkini iki ayrı tür sanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük bireyler çoğunlukla resif duvarında belirli bir alan içinde dolaşır. Sünger ve tunikatlarla beslenirken kısa süre aynı noktada kalabilir.
Dalgıç için not: Aynı dalışta hem genç hem erişkin birey görürseniz renk değişimini karşılaştırmak özellikle ilginçtir.
Fotoğrafçı için not: Gençlerde halkaları, erişkinlerde göz hizasındaki siyah maskeyi ve sarı-mavi çizgileri gösterecek yan açı tercih edin.
Bilimsel kaynak: Allen, G. R. (1985). Butterfly and angelfishes of the world. Mergus; Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes.
Dağılım ve habitat: Batı Hint Okyanusu’nda Kızıldeniz’den Umman Körfezi’ne kadar yayılır. Sığ kumluk, molozlu ve mercan resifi alanlarında yaşar; genç bireyler özellikle resif düzlüklerinde görülür. Yaklaşık 30 cm boya ulaşabilir.
İlginç bilgi — Adını Picasso’dan değil, görünüşünden alır: Karmaşık çizgileri ve güçlü renk kontrastı Picasso tablolarını çağrıştırdığı için İngilizcede “Picassofish” olarak bilinir. Bilimsel tür adı assasi ise bölgede kullanılan yerel bir balık adından türemiş olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Sığ resif düzlüklerinde tabanın hemen üzerinde dolaşır. Kum ve moloz arasındaki küçük bentik omurgasızları araştırırken görülebilir.
Dalgıç için not: Özellikle sığ dalışın son bölümünde bu türü arayın; derin duvarlardan çok üst resif alanları daha uygundur.
Fotoğrafçı için not: Yandan çekim, göz çevresindeki çizgileri ve gövde desenini en iyi gösterir. Sığ su doğal ışığı renkleri oldukça iyi korur.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Rhinecanthus assasi.
Dağılım ve habitat: Cetoscarus bicolor güncel anlamıyla Kızıldeniz’e özgü bir papağan balığıdır. Yaklaşık 1–30 m arasındaki resiflerde bulunur ve algleri resif yüzeyinden kazıyarak beslenir.
İlginç bilgi — Papağan balıklarında renk, yaş ve cinsiyet birlikte değişebilir: Genç bireyler beyaz gövde ve turuncu başla oldukça farklı görünürken büyük erişkinlerde yeşil-mavi tonlar baskın hâle gelir. Papağan balıklarının karmaşık yaşam evreleri su altında teşhisi zorlaştırabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mercan ve kaya yüzeyinde gagasını kullanarak alg kazıyan iri balıkları arayın. Beslendikten sonra geride açık renkli küçük kazıma izleri bırakabilir.
Dalgıç için not: Papağan balığını yalnız renkli bir balık olarak değil, resif üzerinde alg baskısını azaltan önemli bir otçul olarak izleyin.
Fotoğrafçı için not: Beslenme sırasında gagayı ve resif yüzeyinden koparılan materyali gösterecek çapraz ön açı çok değerlidir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; FishBase, Cetoscarus bicolor.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz dâhil Hint-Pasifik’in tropikal resiflerinde yayılış gösterir. Sığ resif düzlüklerinden dış resif yamaçlarına kadar çeşitli habitatları kullanır.
İlginç bilgi — Resifin “kazıyıcılarından” biridir: Güçlü çene ve birleşmiş dişleriyle alg kaplı sert substratı kazır. Bu sırada yüzeyden küçük miktarda kalsiyum karbonat da kaldırabilir; böylece resif yüzeyinin biyolojik aşınmasına katkı sağlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif üzerinde sürekli küçük ısırıklar alan bireylere dikkat edin. Beslenirken birkaç metre ilerleyip tekrar yüzeye inerler.
Dalgıç için not: Sessiz bir anda “çıtırtı” benzeri sesler duyarsanız bunların bir bölümü papağan balıklarının resifi kazımasından kaynaklanabilir.
Fotoğrafçı için not: Beslenme anında baş ve gaga üzerine odaklanın; yalnız yan profil yerine davranışı gösteren kare daha değerlidir.
Bilimsel kaynak: Bellwood, D. R., & Choat, J. H. (1990). A functional analysis of grazing in parrotfishes. Environmental Biology of Fishes, 28, 189–214; Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Doğu Afrika’dan Hawaii ve Fransız Polinezyası’na kadar çok geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Kanal, lagün ve dış resiflerde; özellikle dalga ve su hareketinin güçlü olduğu alanlarda görülür. Erişkinler 70 cm’ye ulaşabilir ve 55 yıla kadar yaş bildirilmiştir.
İlginç bilgi — Boynuz sonradan çıkar: Alındaki karakteristik kemiksi çıkıntı gençlerde yoktur; yaklaşık 12 cm boydan sonra gelişmeye başlar. Kuyruk sapında ise iki güçlü, öne doğru kıvrılan keskin yapı bulunur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntılı resif kenarlarında tek veya küçük gruplar hâlinde dolaşır. Kahverengi makroalgleri, özellikle iri yapraklı algleri otlayabilir.
Dalgıç için not: Büyük bireylerde yalnız “boynuza” değil kuyruk sapındaki mavi renkli keskin plakalara da bakın.
Fotoğrafçı için not: Tam yan profil hem alın çıkıntısını hem kuyruk sapındaki mavi kesici yapıları birlikte gösterir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (2001). Surgeonfishes of the world; FishBase, Naso unicornis.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de çok sayıda Siganus türü bulunur. Sığ kayalıklar, mercan resifleri ve alg bakımından zengin kıyısal alanlarda yaygındırlar.
İlginç bilgi — Otçul ama savunması güçlüdür: Tavşan balıklarının dorsal, anal ve pelvik yüzgeç dikenleri zehir bezleriyle ilişkilidir. Bu nedenle görünüşte sakin olmalarına rağmen elle temas edilmemelidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif yüzeyinde alg otlayan çift veya sürülere bakın. Bazı türlerde gece renkleri gündüz deseninden belirgin biçimde farklılaşabilir.
Dalgıç için not: Özellikle gece dalışında hareketsiz duran tavşan balıklarına dokunmayın; yüzgeç dikenleri savunma açısından etkilidir.
Fotoğrafçı için not: Beslenirken birkaç bireyi resif yüzeyiyle birlikte çekmek, otçulluğun resif ekosistemindeki rolünü gösterir.
Bilimsel kaynak: Woodland, D. J. (1990). Revision of the fish family Siganidae. Indo-Pacific Fishes, 19, 1–136.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Batı Hint Okyanusu’nun doğal türlerinden biridir. Resif duvarları, mağara girişleri, batıklar ve mercan çıkıntılarının çevresinde görülür.
İlginç bilgi — Kızıldeniz’de doğal, Atlantik’te istilacıdır: Kızıldeniz’de resif ekosisteminin doğal bir parçası olan Pterois miles Süveyş Kanalı yoluyla Doğu Akdeniz’e yayılmış ve burada istilacı hâle gelmiştir. Bu nedenle aynı tür bir bölgede doğal, başka bir denizde ekolojik sorun oluşturan yabancı tür olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağara ve çıkıntı altında nispeten hareketsiz durur; alacakaranlık ve gece küçük balıkları avlamak için daha aktif hâle gelir.
Dalgıç için not: Dorsal dikenleri zehirlidir. Özellikle mağaraya elinizi dayamadan önce çevreyi kontrol edin.
Fotoğrafçı için not: Pektoral yüzgeçlerini açtığı avlanma davranışı, klasik durağan aslan balığı portresinden çok daha değerlidir.
Bilimsel kaynak: Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes. Immel Publishing; Golani, D., & Sonin, O. (1992). New records of the Red Sea fishes in the eastern Mediterranean.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz ve Batı Hint Okyanusu’nun kumluk ve mercan kırıklı habitatlarında görülür. Genellikle tabanda hareketsiz yatar.
İlginç bilgi — Gözlerin üzerinde gerçek bir kamuflaj perdesi vardır: Göz yüzeyindeki dallanmış deri çıkıntıları gözün yuvarlak hatlarını bozarak kuma ve kırıntılı zemine karışmasına yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumluk alanda “taş gibi” duran uzun, yassı başlı balıklara bakın. Çoğu zaman dalgıç çok yakına gelene kadar hareket etmez.
Dalgıç için not: Tiran ve Sharm’daki kumluk-resif geçişlerinde yalnız mavi benekli vatoz aramayın; aynı alanlarda crocodilefish de saklanabilir.
Fotoğrafçı için not: Göz üzerindeki perde yapısını gösteren yakın plan ve tüm gövde kamuflajını gösteren geniş kare olmak üzere iki farklı fotoğraf çekmek iyi olur.
Bilimsel kaynak: Knapp, L. W. (1999). Platycephalidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes; Randall, J. E. (1986). Red Sea reef fishes.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz dâhil tropikal Hint-Pasifik’te mercan kırığı, kumluk ve kayalık resif tabanlarında yaşar.
İlginç bilgi — Renkli yüzgeçler ancak hareket ettiğinde görünür: Hareketsizken resifin parçası gibi görünür. Tehdit altında pektoral yüzgeçlerini açtığında iç kısımdaki çarpıcı renkler ortaya çıkar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Düzensiz biçimli taşlara özellikle dikkat edin. Göz, ağız ve pektoral yüzgeç kenarı fark edilene kadar balık olduğunu anlamak zor olabilir.
Dalgıç için not: Kum veya kayaya el koymadan önce mutlaka kontrol edin. Scorpionfish grubunda dorsal dikenler zehirli olabilir.
Fotoğrafçı için not: Hayvanı yüzgeç açmaya zorlamayın. Kamuflaj hâlini çevre dokusuyla birlikte göstermek biyolojik açıdan daha anlamlıdır.
Bilimsel kaynak: Poss, S. G. (1999). Scorpaenidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik’in sığ kayalık, kumluk ve mercan kırıklı alanlarında yaşayan bentik balıklardır; Kızıldeniz’de de temsil edilirler.
İlginç bilgi — Dünyanın en güçlü zehirli balık savunmalarından birine sahiptir: Dorsal dikenlerin tabanındaki zehir bezleri savunma amaçlıdır. Zehir av yakalamak için değil, üzerine basan veya temas eden bir tehdide karşı kullanılır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Balığı aramaktan çok zemindeki şekil bozukluklarını aramak gerekir. Gözler ve ağız dışında gövdenin tamamı substratla bütünleşebilir.
Dalgıç için not: Bu nedenle Kızıldeniz’de mercana veya tabana el koymama kuralının yalnız resifi korumakla değil dalgıç güvenliğiyle de ilgisi vardır.
Fotoğrafçı için not: Kamuflajını göstermek için biraz çevre bırakın. Çok yakın portre balığın neden bu kadar zor fark edildiğini anlatmaz.
Bilimsel kaynak: Poss, S. G. (1999). Scorpaenidae. FAO.
Sharm–Ras Mohammed–Tiran tarafında kafadanbacaklılar özellikle gece dalışlarında, sığ resif düzlüklerinde ve kumluk–mercan geçişlerinde aranmalı. Büyük resif kalamarı Mısır Kızıldenizi’nden de kayıtlıdır; tür Kızıldeniz’den Pasifik’e uzanan geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Doğu Afrika, Japonya, Avustralya ve Batı Pasifik’e kadar uzanan geniş Hint-Pasifik dağılımına sahiptir. Kıyısal, neritik bir türdür; resifler, kayalık alanlar, deniz çayırları ve sığ kıyı habitatlarında görülür. Yaklaşık 0–100 m arasında kaydedilmiştir ve Mısır Kızıldenizi’nde de bulunur.
İlginç bilgi — Vücudu adeta canlı bir ekran gibidir: Derisindeki kromatoforlar sayesinde renk ve desenini saniyeler içinde değiştirebilir. Bu değişimler yalnız kamuflaj için değil, kur davranışı ve bireyler arası iletişimde de kullanılır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece ışığının çevresinde veya resif üstünde küçük gruplar hâlinde dolaşan kalamarları arayın. Birbirine paralel yüzen iki bireyin üzerinde hızla değişen koyu-açık desenler görülüyorsa sosyal veya kur davranışı izliyor olabilirsiniz.
Dalgıç için not: Kalamarı güçlü fener ışığıyla sürekli takip etmeyin. Işığı biraz yan tarafta tutmak doğal davranışı daha uzun süre gözlemlemenizi sağlar.
Fotoğrafçı için not: Tek bir kare yerine kısa seri çekimler yapın. Birkaç saniye içinde aynı bireyin tamamen farklı renk desenleri göstermesi mümkündür.
Bilimsel kaynak: Jereb, P., & Roper, C. F. E. (Eds.). (2010). Cephalopods of the world. Volume 2. Myopsid and oegopsid squids. FAO; Lefkaditou, E., Corsini-Foka, M., & Kondilatos, G. (2009). Description of the first Lessepsian squid migrant, Sepioteuthis lessoniana, in the Aegean Sea. Mediterranean Marine Science, 10(2), 87–98.
Dağılım ve habitat: Tropikal Hint-Pasifik’in sığ kayalık ve mercan resiflerinde yaygın bir ahtapottur. Resif çatlakları, mercan bloklarının altı, kumluk-resif geçişleri ve küçük mağaralar kullanılır.
İlginç bilgi — Renk değil, vücut yüzeyinin şeklini de değiştirir: Ahtapot yalnız pigmentlerini değiştirmekle kalmaz; derideki papilla yapılarını kaldırıp indirerek pürüzlü kaya, mercan veya kum görünümünü taklit edebilir. Aynı hayvan birkaç saniye içinde düz, benekli veya dikenli bir yüzeye dönüşebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Ahtapotu doğrudan aramak yerine izlerini arayın. Mağara önünde birikmiş boş çift kabuklu kabukları, kırılmış yengeç parçaları veya küçük taş yığını bir yuva girişini ele verebilir.
Dalgıç için not: Ahtapotun kovuğuna elinizi sokmayın veya hayvanı dışarı çıkarmaya çalışmayın. Birkaç metre uzakta sabit kalırsanız merak edip yeniden dışarı çıkabilir.
Fotoğrafçı için not: Renk değişimini belgelemek için aynı açıdan birkaç kare çekin. Bir fotoğrafta resife karışmış, diğerinde renk değiştirmiş aynı birey güçlü bir davranış serisi oluşturur.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod behaviour (2nd ed.). Cambridge University Press.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de çeşitli Sepia türleri bulunur. Kumluk, deniz çayırı, kırıntılı taban ve resif çevresindeki yumuşak zeminler tipik habitatlardır.
İlginç bilgi — İçlerinde doğal bir yüzdürme sistemi vardır: Sübyenin “cuttlebone” olarak bilinen iç kabuğu çok sayıda küçük odacıktan oluşur. Bu odacıklardaki gaz ve sıvı dengesi hayvanın su içinde enerjiyi fazla harcamadan belli bir derinlikte kalmasına yardım eder.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumun birkaç santimetre üzerinde neredeyse hareketsiz duran ve renk değiştirerek zemine karışan bireylere dikkat edin. Kur döneminde erkekler güçlü çizgili kontrast desenleri gösterebilir.
Dalgıç için not: Özellikle gece dalışında fener ışığını kumluk alan boyunca yavaşça gezdirin. Gözlerin ışığı yansıtması, kamufle olmuş bireyi gövdeden önce ele verebilir.
Fotoğrafçı için not: Tam yandan profil yerine hafif önden açı gözleri ve kolları daha iyi gösterir. Kur davranışında iki bireyi aynı kareye almak özellikle değerlidir.
Bilimsel kaynak: Jereb, P., & Roper, C. F. E. (Eds.). (2005). Cephalopods of the world. Volume 1. Chambered nautiluses and sepioids. FAO.
Burada önceki listedeki “Nembrotha spp.” gibi geniş genellemeleri biraz temkinli kullanmak daha iyi. Web sayfasında Kızıldeniz’den güvenilir kaydı olan türleri öne çıkarıp geri kalanını “nudibranchlar” başlığı altında toplamak bilimsel açıdan daha sağlam olur.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’den Hint-Pasifik’e kadar tropikal resiflerde yaşayan büyük nudibranchların oluşturduğu Hexabranchus grubu uzun süre tek bir H. sanguineus adı altında değerlendirilmiştir. Yakın tarihli taksonomik çalışmalar grubun sanıldığından daha karmaşık olduğunu göstermiştir; Kızıldeniz materyali tarihsel olarak bu kompleks içinde tanımlanmıştır.
İlginç bilgi — “Dans” aslında kaçış hareketidir: Rahatsız edildiğinde geniş manto kenarlarını açıp vücudunu dalgalandırarak serbest yüzebilir. Kırmızı-beyaz manto kenarlarının bu hareketi İspanyol flamenko eteğine benzetildiği için “Spanish dancer” adı verilmiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece resif yüzeyinde dolaşan büyük kırmızı veya turuncu nudibranchları arayın. Gündüz çoğunlukla çatlakların altında saklanabilir.
Dalgıç için not: Yüzmesini görmek için hayvana dokunmayın. Bu hareket kaçış davranışıdır; doğal biçimde gerçekleşirse gözlemleyin.
Fotoğrafçı için not: Yüzen birey yakalarsanız geniş açı kullanarak tüm dalgalanan manto kenarını kadraja alın. Tabandaki bireylerde ise rhinophore ve solungaç tacı iyi makro hedefleridir.
Bilimsel kaynak: Tibiriçá, Y., Pola, M., & Cervera, J. L. (2023). A Spanish dancer? No! A troupe of dancers: A review of the family Hexabranchidae. Organisms Diversity & Evolution.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik ve Kızıldeniz mercan resiflerinde çeşitli Phyllidia türleri bulunur. Genellikle sünger bakımından zengin sert substratlar üzerinde görülürler.
İlginç bilgi — Parlak renkleri bir uyarıdır: Siyah, sarı, mavi veya beyaz gibi yüksek kontrastlı desenler aposematik renklenmeye örnektir. Bu canlılar besin olarak kullandıkları süngerlerden elde ettikleri veya kendi metabolizmalarıyla ürettikleri savunma kimyasallarından yararlanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Süngerlerin ve resif yüzeylerinin üzerinde yavaş ilerleyen, sırtında belirgin kabarcıklar bulunan küçük canlıları arayın.
Dalgıç için not: Aynı renkte görünen iki bireyin aynı tür olduğunu varsaymayın. Nudibranch teşhisinde rhinophore, sırt yumruları ve renk deseninin yerleşimi birlikte değerlendirilmelidir.
Fotoğrafçı için not: Hafif yandan, göz hizasına yakın çekim hayvanın üç boyutlu yapısını üstten çekimden daha iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Brunckhorst, D. J. (1993). The systematics and phylogeny of phyllidiid nudibranchs. Records of the Australian Museum, Supplement 16, 1–107.
Dağılım ve habitat: Tropikal Hint-Pasifik resiflerinde süngerlerle ilişkili olarak görülür. Kızıldeniz’de de phyllidiid nudibranchlar resif makrofaunasının dikkat çekici üyeleridir.
İlginç bilgi — Solungaçları görünmez: Birçok nudibranchta sırtta belirgin bir solungaç tacı bulunurken Phyllidiidae üyelerinde solungaç yapıları vücudun yan-alt bölümünde gizlidir. Bu yüzden sırtlarında klasik nudibranch “çiçeği” görülmez.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Sünger yüzeylerinin etrafındaki küçük, parlak pembe-siyah veya kontrast desenli bireyleri arayın.
Dalgıç için not: Makro yaşam için yalnız mercanlara değil süngerlere de bakın; birçok nudibranchın dağılımını besin aldığı süngerler belirler.
Fotoğrafçı için not: Rhinophore’ları netlemeye çalışın. Siyah-pembe kontrast güçlü ışıkta kolayca patlayabildiğinden flaş gücünü kontrollü kullanın.
Bilimsel kaynak: Brunckhorst, D. J. (1993). The systematics and phylogeny of phyllidiid nudibranchs. Records of the Australian Museum, Supplement 16, 1–107.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in mercan resiflerinde farklı renk ve desenlere sahip chromodorid nudibranchlar bulunur. Çoğu tür belirli sünger gruplarıyla beslenir.
İlginç bilgi — Renkleri güzellikten çok kimyasal savunma mesajıdır: Bu grubun parlak renkleri avcılara “yenmemeliyim” sinyali verebilir. Bazı türler süngerlerden aldıkları toksik veya tatsız bileşikleri vücutlarında depolar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük süngerlerin üzerinde veya hemen yanında yavaş ilerleyen birkaç santimetrelik bireyleri arayın. Beslenirken sünger üzerinde küçük kazınmış alanlar bırakabilirler.
Dalgıç için not: “Chromodoris” adı eski kaynaklarda çok geniş kullanılmıştır; günümüzde birçok tür Goniobranchus ve başka cinslere aktarılmıştır. Bu nedenle fotoğraftan teşhis yaparken güncel taksonomiyi kontrol etmek gerekir.
Fotoğrafçı için not: Rhinophore’larla solungaç tacını aynı netlik düzlemine getirecek hafif çapraz açı çoğu tür için en iyi makro kompozisyonlardan biridir.
Bilimsel kaynak: Johnson, R. F., & Gosliner, T. M. (2012). Traditional taxonomic groupings mask evolutionary history: A molecular phylogeny and new classification of the chromodorid nudibranchs. PLoS ONE, 7(4), e33479.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resiflerinde hidroid, anemon ve diğer cnidarianlarla ilişkili çeşitli cladobranch nudibranchlar yaşar.
İlginç bilgi — Avının savunma silahını çalabilir: Bazı aeolid nudibranchlar cnidarianlarla beslendikten sonra onların patlamamış nematosistlerini sindirmek yerine vücut uzantılarının uçlarında depolayabilir. Böylece avının yakıcı hücrelerini kendi savunması için kullanır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hidroid kolonilerinin üzerinde veya yakınında çok küçük, ince ve çok sayıda cerata taşıyan nudibranchları arayın.
Dalgıç için not: Bu grup çoğu zaman birkaç santimetreden küçüktür. Hidroidlere dokunmadan fenerle dikkatlice taramak gerekir.
Fotoğrafçı için not: Cerataların uçlarını ve rhinophore’ları net gösterebilmek için yüksek büyütme yararlıdır.
Bilimsel kaynak: Greenwood, P. G. (2009). Acquisition and use of nematocysts by cnidarian predators. Toxicon, 54(8), 1065–1070.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de sığ kayalık alanlar, alg yatakları ve resif çevresinde çeşitli deniz tavşanı türleri görülebilir.
İlginç bilgi — Mürekkebi savunma için kullanabilir: Bazı deniz tavşanları rahatsız edildiğinde mor-kırmızı renkli salgılar bırakabilir. Bu salgı yalnız görsel perde oluşturmakla kalmayıp avcının kimyasal duyularını da etkileyebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Algli kayalık yüzeylerde ağır hareket eden yumuşak gövdeli gastropodları arayın. Bazı dönemlerde birden çok birey aynı alanda görülebilir.
Dalgıç için not: Mürekkep çıkarmasını sağlamak için temas etmeyin; bu bir stres ve savunma davranışıdır.
Fotoğrafçı için not: Başın üzerindeki “kulak” benzeri rhinophore’lar nedeniyle önden hafif alçak açı türün adını en iyi anlatan kareyi verir.
Bilimsel kaynak: Carefoot, T. H. (1987). Aplysia: Its biology and ecology. Oceanography and Marine Biology: An Annual Review, 25, 167–284.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz mercan resiflerinde kaya, mercan kırığı ve sünger yüzeyleri üzerinde çok sayıda renkli poliklad türü bulunabilir.
İlginç bilgi — Nudibranch değiller: Parlak renkleri nedeniyle dalgıçlar tarafından sık sık nudibranch sanılırlar. Ancak yassısolucanlardır; gerçek solungaç tacı ve rhinophore’ları yoktur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Resif yüzeyinde ince bir örtü gibi hareket eden, kenarları dalgalanan canlılara dikkat edin. Bazıları kısa süreli yüzme hareketi yapabilir.
Dalgıç için not: Bir “nudibranch” olağanüstü ince ve yassı görünüyorsa poliklad olma ihtimalini düşünün.
Fotoğrafçı için not: Hafif yukarıdan çekim tüm renk desenini gösterir; alçak açı ise ince vücut kenarlarının dalgalanmasını daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Newman, L. J., & Cannon, L. R. G. (2003). Marine flatworms: The world of polyclads. CSIRO Publishing.
Bu bölüm özellikle gece dalışlarında önem kazanıyor. Gündüz yarıklarda saklanan birçok kabuklu, hava karardıktan sonra resif yüzeyine çıkar. Bu nedenle Sharm–Tiran gece dalışlarında yalnız balıklara değil, küçük mağara girişlerine, süngerlerin altına ve mercan çatlaklarına da bakmak gerekir.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz dâhil Hint-Pasifik’in tropikal resiflerinde yayılış gösterir. Mercan ve kayalık resiflerde, özellikle mağaralar ve derin çatlaklarda yaşar. Gündüz saklanırken gece beslenmek için dışarı çıkar.
İlginç bilgi — Istakoz ama büyük kıskaçları yoktur: Panulirus cinsinin üyelerinde klasik ıstakozlarda görülen iri kıskaçlar bulunmaz. Bunun yerine çok uzun antenleri ve dikenli vücutları önemli savunma araçlarıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağaranın kendisinden önce dışarı uzanan iki uzun anteni fark edebilirsiniz. Gece ise hayvan tamamen açıkta yürürken görülebilir.
Dalgıç için not: Mağara içindeki antenleri çekmeyin veya hayvanı dışarı çıkarmaya çalışmayın. Antenlerin varlığı çoğu zaman içerideki ıstakozu zaten ele verir.
Fotoğrafçı için not: Gece çekiminde gözlerin yansıması ve uzun antenlerin oluşturduğu diyagonal çizgiler güçlü bir kompozisyon sağlar.
Bilimsel kaynak: Holthuis, L. B. (1991). FAO species catalogue. Vol. 13. Marine lobsters of the world. FAO.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resiflerinde çeşitli Lysmata türleri bulunur. Mağaralar, mercan çıkıntıları ve özellikle balıkların düzenli olarak ziyaret ettiği temizlik istasyonları çevresinde yaşarlar.
İlginç bilgi — Küçücük bir karides büyük bir mürenin ağzına girebilir: Temizleyici karidesler balıkların deri, ağız ve solungaç çevresindeki parazitleri veya artık dokuları alabilir. Büyük avcı balıkların bu sırada karidesi avlamaması karşılıklı yarar sağlayan temizlik ilişkilerinin en dikkat çekici örneklerindendir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Bir müren, orfoz veya başka büyük balık belirli bir noktada hareketsiz duruyorsa yakından bakın. Küçük karidesler baş ve ağız çevresinde çalışıyor olabilir.
Dalgıç için not: Temizlik istasyonunun arasına girmeyin. Büyük balığın alışılmadık biçimde hareketsiz durması çoğu zaman davranışın başladığının ilk işaretidir.
Fotoğrafçı için not: Karidesi tek başına çekmek yerine mürenin ağzında veya büyük balığın üzerinde çalışırken belgelemek çok daha değerli bir davranış karesidir.
Bilimsel kaynak: Becker, J. H. A., Curtis, L. M., & Grutter, A. S. (2005). Cleaner shrimp use a rocking dance to advertise cleaning service to clients. Current Biology, 15, 760–764.
Dağılım ve habitat: Tropikal denizlerde çok geniş yayılışa sahip olan bu tür Kızıldeniz resiflerinde de bulunur. Mağara, çıkıntı ve yarıkların içinde sıklıkla çift hâlinde görülür.
İlginç bilgi — Uzun beyaz antenleri reklam tabelası gibi çalışabilir: Temizlik davranışı gösteren bireyler uzun antenlerini görünür biçimde dışarı uzatır. Balıklar bu görsel işaretleri kullanarak temizlik istasyonunu bulabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mağara içindeki kırmızı-beyaz çizgili küçük karidesten önce çok uzun beyaz antenleri fark edebilirsiniz.
Dalgıç için not: Bir tane gördüğünüzde çevresini kontrol edin; çoğu zaman yakınında ikinci bir birey bulunur.
Fotoğrafçı için not: Antenleri kadrajdan kesmemeye çalışın. Hayvanın gövdesinden birkaç kat uzun olabilmeleri fotoğrafı zorlaştırır ama türün karakterini de onlar oluşturur.
Bilimsel kaynak: Limbaugh, C., Pederson, H., & Chace, F. A. (1961). Shrimps that clean fishes. Bulletin of Marine Science of the Gulf and Caribbean, 11, 237–257.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resiflerinde farklı mantis karidesi türleri kumluk yuvalar, mercan kırıkları ve kaya delikleri içinde yaşar.
İlginç bilgi — Aynı grubun üyeleri iki farklı silah sistemi kullanır: Stomatopodlar avlanma uzuvlarının yapısına göre kabaca “smasher” ve “spearer” olarak ayrılır. Bir grup sert kabuklu avlara güçlü darbeler indirirken diğerleri sivri uzuvlarla balık ve yumuşak avları yakalar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumlukta küçük, düzenli bir deliğin içinden sizi izleyen hareketli gözlere dikkat edin. Bazı türler yuva girişinden yalnızca baş ve gözlerini çıkarır.
Dalgıç için not: Hayvanı yuvasından çıkarmaya çalışmayın. Stomatopodların avlanma uzuvları son derece hızlıdır.
Fotoğrafçı için not: Gözlere odaklanın. Birbirinden bağımsız hareket eden saplı gözler mantis karidesi fotoğrafının en güçlü ayrıntısıdır.
Bilimsel kaynak: Patek, S. N., Korff, W. L., & Caldwell, R. L. (2004). Deadly strike mechanism of a mantis shrimp. Nature, 428, 819–820.
Dağılım ve habitat: Hint-Pasifik ve Kızıldeniz’de küçük Lybia türleri resif çatlakları ve taşların altında bulunabilir. Küçük boyları nedeniyle çoğunlukla gece dalışlarında fark edilirler.
İlginç bilgi — Ellerinde canlı anemon taşırlar: Yengeç her iki kıskacında küçük bir deniz anemonu tutabilir. Bunları besin toplamada ve savunmada kullanır. Görüntü, elinde iki ponpon taşıyan bir boksöre benzediği için “boxer crab” veya “pom-pom crab” adı verilmiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece küçük taşların çevresinde hareket eden birkaç santimetrelik yengeçleri dikkatle inceleyin. Kıskaçların ucunda simetrik iki anemon görülmesi teşhisi kolaylaştırır.
Dalgıç için not: Anemonları daha iyi görmek için yengeci çevirmeyin veya elinize almayın.
Fotoğrafçı için not: Tam önden çekim iki anemonu aynı anda gösterir ve davranışın biyolojik özelliğini en iyi anlatan açıdır.
Bilimsel kaynak: Schnytzer, Y., et al. (2017). Boxer crabs induce asexual reproduction of their associated sea anemones by splitting and intraspecific theft. PeerJ, 5, e2954.
Dağılım ve habitat: Mercanların, anemonların ve kaya parçalarının altında yaşayan küçük kabuklulardır. Kızıldeniz resiflerinde de çeşitli türlerle temsil edilirler.
İlginç bilgi — Yengeç gibi görünür ama gerçek yengeç değildir: Porcelain crab'ler Anomura grubundadır ve hermit crab'lere gerçek yengeçlerden daha yakın akrabadırlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hayvanın ağız çevresindeki tüylü uzantıları suya doğru ritmik biçimde açıp kapattığını görebilirsiniz. Bunlar sudaki plankton ve organik parçacıkları süzen özelleşmiş ağız uzantılarıdır.
Dalgıç için not: Anemonun arasında küçük bir yengeç görürseniz yalnız renklerine değil, beslenme hareketlerine de bakın.
Fotoğrafçı için not: Yelpaze biçimindeki ağız uzantılarının açık olduğu anı yakalamak, basit portreden çok daha bilgilendiricidir.
Bilimsel kaynak: Osawa, M., & McLaughlin, P. A. (2010). Annotated checklist of anomuran decapod crustaceans of the world. The Raffles Bulletin of Zoology, Supplement 23, 109–129.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de sığ resiflerden daha derin sert tabanlara kadar çok sayıda tür bulunur.
İlginç bilgi — Kabuğunu kendisi yapmaz: Yumuşak ve asimetrik abdomenini korumak için çoğunlukla gastropod kabuklarını kullanır. Büyüdükçe daha büyük bir kabuk bulmak zorundadır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece “yürüyen salyangoz kabuklarına” dikkat edin. Kabuk hareket ediyorsa içinden antenler ve bacaklar çıkabilir.
Dalgıç için not: Boş göründüğünü düşündüğünüz kabukları toplamamak için de iyi bir neden budur; içinde canlı bulunabilir.
Fotoğrafçı için not: Hayvanın tamamen dışarı çıkmasını bekleyin. Kabuk ile yengeci birlikte göstermek hikâyeyi tamamlar.
Bilimsel kaynak: McLaughlin, P. A., et al. (2010). Annotated checklist of anomuran decapod crustaceans of the world. The Raffles Bulletin of Zoology, Supplement 23.
Kızıldeniz’in asıl özelliği yalnız büyük pelajikler değildir. Dalgıcın etrafındaki üç boyutlu habitatın önemli bölümünü mercanlar, süngerler, gorgonlar ve diğer bentik omurgasızlar oluşturur. Özellikle Ras Mohammed ve Tiran'da bu bölüm tür listesinin temel parçalarından biri olmalı.
Dağılım ve habitat: Acropora, Kızıldeniz mercan resiflerinin tür açısından zengin ve ekolojik olarak önemli sert mercan gruplarından biridir. Masa, çalı ve dallanan koloniler oluşturabilir.
İlginç bilgi — Bir mercan kolonisi aynı zamanda üç boyutlu bir yaşam alanıdır: Dallanmış koloniler küçük balıklar, yengeçler ve diğer omurgasızlar için çok sayıda mikrohabitat sağlar. Bu nedenle büyük bir Acropora kolonisi yalnız tek bir hayvan değil, küçük bir “apartman” gibi düşünülebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dalların arasındaki damselfish, küçük goby ve kabuklulara bakın. Büyük balık yaklaşınca küçük balıkların tamamı birkaç saniye içinde koloninin içine kaybolabilir.
Dalgıç için not: Dallanan türler palet darbesi ve fiziksel temasa karşı hassastır. Özellikle akıntılı dalışlarda yüzerliği iyi kontrol etmek gerekir.
Fotoğrafçı için not: Geniş açıyla koloniyi ve üzerindeki balık sürüsünü birlikte çekin; mercanın habitat oluşturma işlevi böyle daha iyi görülür.
Bilimsel kaynak: Veron, J. E. N. (2000). Corals of the world. Australian Institute of Marine Science.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in sığ ve dalga etkisine açık resiflerinde yaygın sert mercanlardandır.
İlginç bilgi — Küçük bir koloni içinde şaşırtıcı çeşitlilik saklanabilir: Sık dallı yapısı küçük kabuklular, balık yavruları ve diğer omurgasızlar için korunak sağlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mercanın kendisine bakıp geçmeyin; dalların arasında yaşayan küçük canlıları inceleyin.
Dalgıç için not: Küçük ve sağlam görünmesine rağmen koloni dalları kolay kırılabilir.
Fotoğrafçı için not: Yakın odak geniş açı, hem mercan dokusunu hem de çevresindeki resifi göstermek için uygundur.
Bilimsel kaynak: Veron, J. E. N. (2000). Corals of the world. Australian Institute of Marine Science.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de sığ resiflerden daha derin resif yamaçlarına kadar görülebilen dallanan sert mercanlardır.
İlginç bilgi — Kızıldeniz mercan araştırmalarının model canlılarından biridir: Özellikle Stylophora pistillata tür kompleksi, mercan fizyolojisi, simbiyoz ve sıcaklık toleransı çalışmalarında yoğun biçimde kullanılmıştır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz koloni yüzeyi sakin görünebilir; gece poliplerin daha belirgin biçimde açıldığını görebilirsiniz.
Dalgıç için not: Aynı koloniyi gündüz ve gece görmek mercanın “taş” değil aktif bir hayvan kolonisi olduğunu çok iyi gösterir.
Fotoğrafçı için not: Gece makrosunda açık polipleri çekin; gündüz görüntüsünden tamamen farklı bir yapı ortaya çıkar.
Bilimsel kaynak: Veron, J. E. N. (2000). Corals of the world; Loya, Y. (1976). The Red Sea coral Stylophora pistillata is an r strategist. Nature, 259, 478–480.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’de masif ve dallanan formlar oluşturabilen önemli resif yapıcı mercanlardır.
İlginç bilgi — Bazı koloniler insan ömrünün çok ötesinde yaşayabilir: Büyük masif koloniler çok yavaş büyür ve uzun yıllar boyunca iskeletlerine çevresel kayıtlar ekler. İskelet büyüme bantları geçmiş deniz koşullarının araştırılmasında kullanılabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük kubbe biçimli kolonilerin yüzeyinde küçük Christmas-tree worm, balık ve diğer epibiyontları arayın.
Dalgıç için not: Görünüşte yekpare bir kaya gibi duran büyük bir Porites kolonisi aslında çok uzun süre yaşamış bir mercan kolonisi olabilir.
Fotoğrafçı için not: Ölçeği göstermek için güvenli mesafedeki bir dalgıcı kadraja almak koloninin büyüklüğünü anlatır.
Bilimsel kaynak: Veron, J. E. N. (2000). Corals of the world. Australian Institute of Marine Science.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in özellikle sığ, dalga ve akıntı etkisine açık resiflerinde dallanan veya tabakamsı koloniler oluştururlar.
İlginç bilgi — Adında mercan geçse de gerçek sert mercan değildir: Millepora, Hydrozoa sınıfına aittir ve taş mercanlardan çok hidroidlerle daha yakın ilişkilidir. Nematosistleri temas hâlinde belirgin yanma hissine neden olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Sarı-kahverengi, ince dallı veya plaka biçimli kolonilere dikkat edin.
Dalgıç için not: Temas etmeyin. “Fire coral” adı rastlantı değildir; yakıcı hücreleri insan derisinde ağrılı reaksiyon oluşturabilir.
Fotoğrafçı için not: Yakın odak geniş açıyla koloni formunu ve çevresindeki balıkları birlikte göstermek iyi sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Lewis, J. B. (2006). Biology and ecology of the hydrocoral Millepora on coral reefs. Advances in Marine Biology, 50, 1–55.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resif duvarları ve akıntılı bölgeleri çok çeşitli yumuşak mercan topluluklarına ev sahipliği yapar.
İlginç bilgi — Akıntı onların besin taşıma sistemi gibidir: Birçok yumuşak mercan, su kolonundaki plankton ve organik parçacıkları polipleriyle yakalar. Bu nedenle akıntının güçlü olduğu duvarlarda çok yoğun koloniler gelişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntı yönünde açılmış poliplere dikkat edin. Akıntı kesildiğinde koloninin görünümü belirgin biçimde değişebilir.
Dalgıç için not: Akıntılı duvarlardaki renk zenginliği tesadüf değildir; su hareketi aynı zamanda bu hayvanlara sürekli besin taşır.
Fotoğrafçı için not: Geniş açı ve yapay ışık kullanın. Kırmızı ve turuncu tonlar derinlikle hızla kaybolduğu için flaş gerçek renkleri geri getirir.
Bilimsel kaynak: Fabricius, K. E., & Alderslade, P. (2001). Soft corals and sea fans. Australian Institute of Marine Science.
Dağılım ve habitat: Özellikle akıntılı resif duvarlarında ve çıkıntılarda büyük yelpaze biçimli koloniler görülebilir.
İlginç bilgi — Yelpazenin yönü rastgele değildir: Koloni çoğu zaman geniş yüzeyini hâkim akıntıya dik konumlandırarak plankton yakalama verimini artırır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük gorgonların dalları arasında küçük balıklar, kabuklular ve diğer simbiyotik canlılar aranabilir.
Dalgıç için not: Büyük bir deniz yelpazesinin konumuna bakarak resifte baskın su hareketi hakkında ipucu elde edebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Dalgıcı gorgonun arkasına veya yanına yerleştirmek ölçek verir; fakat koloninin üzerine yaklaşmamasına dikkat edilmelidir.
Bilimsel kaynak: Fabricius, K. E., & Alderslade, P. (2001). Soft corals and sea fans. AIMS.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in özellikle daha derin resif duvarlarında ve akıntılı bölgelerinde bulunurlar.
İlginç bilgi — Canlıyken çoğu siyah görünmez: “Black coral” adı koloninin canlı dokusundan değil, iç iskeletinin koyu renginden gelir. Canlı koloniler sarı, turuncu, kahverengi veya başka renklerde görünebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Derin duvarlarda çalı veya kamçı biçimli koloniler aranmalıdır.
Dalgıç için not: Rengine bakarak siyah mercan teşhisi yapmayın; canlı koloninin dış rengi yanıltıcıdır.
Fotoğrafçı için not: Polipleri göstermek için yakın plan, koloni formu için geniş açı olmak üzere iki ölçek kullanın.
Bilimsel kaynak: Wagner, D., Luck, D. G., & Toonen, R. J. (2012). The biology and ecology of black corals. Advances in Marine Biology, 63, 67–132.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in sığ, ışık alan mercan resiflerinde Tridacna türleri bulunur.
İlginç bilgi — Bir çift kabuklu olmasına rağmen güneş enerjisinden de yararlanır: Manto dokularında yaşayan fotosentetik simbiyontlar, ışık enerjisinden yararlanarak konağın enerji bütçesine önemli katkı sağlar. Bu nedenle dev istiridyeler çoğunlukla ışığın güçlü olduğu sığ sularda yaşar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Mavi, yeşil veya kahverengi desenli geniş manto dokusuna dikkat edin. Üzerine gölge düştüğünde manto hızla geri çekilebilir.
Dalgıç için not: Elinizi hayvanın üzerine götürüp kapanma tepkisi oluşturmaya çalışmayın; bu gereksiz bir stres davranışıdır.
Fotoğrafçı için not: Üstten hafif çapraz çekim manto desenini ve sifonları birlikte gösterir.
Bilimsel kaynak: Rosewater, J. (1965). The family Tridacnidae in the Indo-Pacific. Indo-Pacific Mollusca, 1, 347–396.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resiflerinde mağaralardan açık resif yüzeylerine kadar çok çeşitli sünger toplulukları bulunur.
İlginç bilgi — Bir sünger kendi hacminin çok üzerinde suyu filtreleyebilir: Süngerler vücutlarındaki kanal sistemi boyunca sürekli su pompalar; sudaki bakteriler ve küçük organik parçacıkları filtreler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Süngerin kendisinin yanında üzerinde yaşayan nudibranch, küçük kabuklu ve diğer epibiyontlara bakın.
Dalgıç için not: Süngerler hareketsiz görünür ama resifin su filtreleme sisteminin önemli parçalarıdır.
Fotoğrafçı için not: Makro yaşam arıyorsanız sünger yüzeylerini özellikle dikkatle inceleyin; birçok nudibranchın besin kaynağıdır.
Bilimsel kaynak: Bell, J. J. (2008). The functional roles of marine sponges. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 79, 341–353.
Dağılım ve habitat: Kumluklar, lagünler, resif düzlükleri ve mercan kırıklı alanlarda çeşitli türler bulunur.
İlginç bilgi — Resifin sediment işçileridir: Birçok deniz hıyarı kumu ve sediment içindeki organik materyali yutar, sindirilebilir kısmı kullanır ve temizlenmiş sedimenti yeniden dışarı bırakır. Böylece sedimentin karıştırılmasına ve biyokimyasal döngülere katkı sağlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hayvanın arkasında bıraktığı işlenmiş sediment izleri beslenme faaliyetini ele verebilir.
Dalgıç için not: Hareketsiz ve önemsiz görünmelerine rağmen resif sediment döngüsünde önemli rol oynarlar.
Fotoğrafçı için not: Tek başına portre yerine beslenme izini de kadraja alarak ekolojik işlevini gösterin.
Bilimsel kaynak: Purcell, S. W., Conand, C., Uthicke, S., & Byrne, M. (2016). Ecological roles of exploited sea cucumbers. Oceanography and Marine Biology: An Annual Review, 54, 367–386.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz resiflerinde özellikle gece ve akıntılı alanlarda açıkta görülebilirler.
İlginç bilgi — Bitki gibi görünür ama hayvandır: Çok sayıdaki tüylü kol su kolonundaki plankton ve organik parçacıkları yakalamaya yarar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz çatlaklarda saklanan bireyler gece resifin üzerine çıkıp kollarını akıntıya açabilir.
Dalgıç için not: Gece dalışında “açılmış çiçek” gibi görünen yapıları dikkatle inceleyin.
Fotoğrafçı için not: Kolların spiral ve tekrarlayan desenleri makro için çok güçlü kompozisyon oluşturur.
Bilimsel kaynak: Messing, C. G. (1997). Living comatulids. Paleontological Society Papers, 3, 3–30.
Dağılım ve habitat: Mercanların, süngerlerin ve taşların altında yaşayan çok çeşitli türleri vardır. Gece daha görünür hâle gelirler.
İlginç bilgi — Kollarını kaybedip yeniden oluşturabilirler: Bir kol saldırı sırasında kopabilir; birçok tür zaman içinde kayıp kolu yeniden geliştirebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece sünger ve mercan deliklerinden dışarı uzanan çok ince, hareketli kollara dikkat edin.
Dalgıç için not: Bütün hayvanı görmeniz şart değildir; çoğu zaman yalnızca birkaç kol resifin dışına uzanır.
Fotoğrafçı için not: Kolların resif boşluğundan çıktığı görüntü gece yaşamını çok iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Stöhr, S., O’Hara, T. D., & Thuy, B. (2012). Global diversity of brittle stars. PLoS ONE, 7(3), e31940.
Dağılım ve habitat: Kızıldeniz’in kayalık ve mercan resiflerinde çok sayıda deniz kestanesi türü bulunur; birçoğu gece daha aktiftir.
İlginç bilgi — Resifteki alg örtüsünü kontrol eden önemli otçullardır: Kestaneler sert yüzeylerdeki algleri kazıyarak beslenir. Popülasyonlarının büyük ölçüde azalması bazı resiflerde alglerin artmasına yol açabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece çatlaklardan çıkan bireylerin resif yüzeyinde aktif biçimde otladığını görebilirsiniz.
Dalgıç için not: Gece dalışında ellerinizi kaya ve mercan üzerine koymamak özellikle önemlidir; uzun dikenli türler karanlıkta kolayca gözden kaçabilir.
Fotoğrafçı için not: Kestanenin yalnız kendisini değil, üzerinde veya dikenleri arasında saklanan küçük simbiyotik canlıları da kontrol edin.
Bilimsel kaynak: Lessios, H. A. (1988). Mass mortality of Diadema antillarum in the Caribbean. Annual Review of Ecology and Systematics, 19, 371–393; genel Echinoidea ekolojisi için Lawrence, J. M. (Ed.). (2013). Sea urchins: Biology and ecology. Elsevier.
13. Gece dalışında özellikle aranacak canlılar
Kızıldeniz’de gece dalışı, gündüz görülen resifin farklı bir yüzünü ortaya çıkarır. Gündüz mağara ve çatlaklarda saklanan birçok avcı açıkta dolaşmaya başlarken, bazı omurgasızlar beslenmek için resif yüzeyine çıkar. Bu nedenle gece dalışında yalnız fenerin önündeki büyük balığa değil, kumluklara, küçük mağara girişlerine ve mercanların arasındaki hareketlere de bakılmalıdır.
Dev müren – Gymnothorax javanicus
Nerede bakmalı? Gündüz başını gördüğünüz mağara ve büyük yarıkların çevresine bakın. Gece tamamen dışarı çıkarak resif üzerinde dolaşabilir.
Hangi davranışı aramalı? Resif üzerinde koku izleyerek av araması, küçük balık veya ahtapot peşinde dolaşması ve başka mürenlerle karşılaşması özellikle ilginçtir.
Dalgıç için not: Açıkta hareket eden mürenin önünü kesmeyin. Ağzını açıp kapatması çoğunlukla solunum hareketidir.
Fotoğraf hedefi: Mağaradaki klasik baş portresi yerine resif üzerinde tüm gövdesiyle hareket eden birey.
Gündüz ahtapotu – Octopus cyanea
Nerede bakmalı? Mercan bloklarının çevresi, küçük kaya kovukları ve kumluk-resif geçişleri.
Hangi davranışı aramalı? Renk ve deri dokusunun değişmesi, av arama, taşların altını araştırma ve yengeç avlama.
Dalgıç için not: Bir ahtapotu fark ettikten sonra hemen yaklaşmayın. Bir süre sabit kalırsanız kamuflajını bırakıp yeniden hareket etmeye başlayabilir.
Fotoğraf hedefi: Aynı bireyin birkaç saniye arayla gösterdiği iki farklı renk veya deri dokusu.
Büyük resif kalamarı – Sepioteuthis lessoniana
Nerede bakmalı? Resifin hemen üzerindeki açık su, sığ resif düzlükleri ve gece ışığının sınırı.
Hangi davranışı aramalı? Birbirini takip eden bireyler, kur davranışı ve vücut üzerinde dalga gibi ilerleyen renk değişimleri.
Dalgıç için not: Kalamar sürüsünü doğrudan güçlü ışıkla kovalamak yerine ışığı biraz yana yönlendirin.
Fotoğraf hedefi: İki bireyin iletişim veya kur sırasında farklı renk desenleri göstermesi.
Sübyeler – Sepia spp.
Nerede bakmalı? Kumluk ve mercan kırıklı tabanlarda, özellikle küçük resif bloklarının çevresinde.
Hangi davranışı aramalı? Kamuflaj, av yaklaşması, kur davranışı ve erkekler arasındaki görsel gösteriler.
Dalgıç için not: Zeminde yalnız hareket aramayın. Tamamen hareketsiz bir sübye, renk ve dokusuyla tabana neredeyse tamamen karışabilir.
Fotoğraf hedefi: Kamuflajdan belirgin renk desenine geçiş.
İspanyol dansçısı – Hexabranchus spp.
Nerede bakmalı? Gece açık resif yüzeylerinde ve süngerlerin çevresinde.
Hangi davranışı aramalı? Normal sürünme davranışı; doğal olarak rahatsız olduğunda ise geniş mantosunu açarak yüzebilir.
Dalgıç için not: “Dansını” görmek amacıyla hayvana dokunmayın. Yüzme bir gösteri değil kaçış davranışıdır.
Fotoğraf hedefi: Doğal biçimde yüzmeye başlayan bireyin açılmış manto kenarları veya tabandaki bireyin rhinophore ve solungaç yapıları.
Boyalı dikenli ıstakoz – Panulirus versicolor
Nerede bakmalı? Gündüz saklandıkları mağara ve yarıkların dışı.
Hangi davranışı aramalı? Resif üzerinde yürüme ve besin arama.
Dalgıç için not: Önce antenleri görürsünüz; feneri yavaşça takip ettiğinizde hayvanın tamamını fark edebilirsiniz.
Fotoğraf hedefi: Uzun antenleriyle birlikte açık resif üzerinde yürüyen birey.
Mantis karidesleri – Stomatopoda
Nerede bakmalı? Kumluklardaki küçük delikler, mercan kırıkları ve taş altları.
Hangi davranışı aramalı? Yuva girişinden çevreyi izleme ve avlanmak üzere kısa, çok hızlı çıkışlar.
Dalgıç için not: Küçük bir delikten size bakan iki hareketli göz bazen hayvanın kendisinden önce fark edilir.
Fotoğraf hedefi: Birbirinden bağımsız yönlere dönebilen gözlerin yakın planı.
Temizleyici karidesler – Lysmata spp. ve Stenopus hispidus
Nerede bakmalı? Mürenlerin bulunduğu mağaralar ve balıkların düzenli kullandığı temizlik istasyonları.
Hangi davranışı aramalı? Büyük balıkların ağız ve solungaç çevresinde temizlik.
Dalgıç için not: Büyük bir balık alışılmadık biçimde hareketsiz duruyorsa hemen geçmeyin; küçük bir temizleyici çalışıyor olabilir.
Fotoğraf hedefi: Mürenin açık ağzında çalışan karides.
Hermit yengeçleri – Paguroidea
Nerede bakmalı? Kumluklar, mercan kırıkları ve resif düzlükleri.
Hangi davranışı aramalı? Kabuk taşıma, beslenme ve uygun yeni kabuk araştırma.
Dalgıç için not: Gece kendi kendine hareket ediyor gibi görünen küçük bir gastropod kabuğunu birkaç saniye izleyin.
Fotoğraf hedefi: Yengecin gövdesini kabuktan yeterince çıkardığı an.
Tüylü denizyıldızları – Crinoidea
Nerede bakmalı? Akıntıya açık mercanların ve gorgonların üzerinde.
Hangi davranışı aramalı? Kollarını akıntıya doğru tamamen açarak süzerek beslenme.
Dalgıç için not: Gündüz kapalı duran bir birey gece adeta çiçek gibi açılmış olabilir.
Fotoğraf hedefi: Tüm kolların açıldığı simetrik görüntü veya kollar arasında yaşayan küçük simbiyotik canlılar.
Kırılgan denizyıldızları – Ophiuroidea
Nerede bakmalı? Süngerler, mercan çatlakları ve kaya boşlukları.
Hangi davranışı aramalı? Geceleri kollarını dışarı uzatarak besin toplama.
Dalgıç için not: Bütün hayvanı aramayın; resiften çıkan birkaç ince hareketli kol varlığını ele verebilir.
Fotoğraf hedefi: Mercan veya süngerin içinden çıkan çok sayıdaki ince kol.
Deniz kestaneleri – Echinoidea
Nerede bakmalı? Kaya yüzeyleri, resif düzlükleri ve çatlak çevreleri.
Hangi davranışı aramalı? Gece aktif otlama.
Dalgıç için not: Gece dalışında tabana el koymamanın en önemli nedenlerinden biri uzun dikenli kestanelerdir.
Fotoğraf hedefi: Dikenlerin arasında saklanan küçük balık veya kabuklular varsa onları da kontrol edin.
Aslan balığı – Pterois miles
Nerede bakmalı? Mercan başları, küçük balık sürülerinin çevresi ve mağara girişleri.
Hangi davranışı aramalı? Gece avlanırken geniş pektoral yüzgeçlerini kullanarak küçük balıkları sıkıştırması.
Dalgıç için not: Hareketsiz gündüz bireyinden çok, gece avlanan aslan balığını izlemek türün gerçek avcılık davranışını gösterir.
Fotoğraf hedefi: Pektoral yüzgeçleri tamamen açılmış avlanma pozisyonu.
Gece dalışında dalgıç için küçük ipucu
Feneri sürekli ileriye tutmak yerine zaman zaman tabana ve resifin yan yüzeylerine çevirin. Gündüz “balık dalışı” olan bir resif, gece büyük ölçüde “omurgasız dalışına” dönüşür. Ayrıca canlıları yalnız bulmaya değil, ne yaptıklarını anlamaya çalışın. Ahtapotun renk değiştirmesi, sübyenin avlanması veya mürenin temizlenmesi, tek başına bir tür kaydından daha değerli bir gözlemdir.
14. Batıklarda özellikle aranacak türler
Kızıldeniz batıkları yalnız tarihî yapılar değildir. Metal yüzeyler zaman içinde süngerler, hidroidler, yumuşak mercanlar ve diğer sessil organizmalar tarafından kolonize edilir; boşluklar ise balıklara saklanma ve avlanma alanları sağlar. BDE rotasında özellikle Big Brother çevresindeki Numidia ve Aida gibi batıklarda, batığın kendisi kadar üzerinde gelişen yaşam da izlenmelidir.
Dev müren – Gymnothorax javanicus
Nerede bakmalı? Borular, metal plakaların altı ve karanlık açıklıklar.
Hangi davranışı aramalı? Saklanma, gece avlanma ve temizlenme.
Fotoğraf hedefi: Paslı metalden çıkan müren başı; doğal resif yerine batık habitatını da kadraja alın.
Aslan balığı – Pterois miles
Nerede bakmalı? Karanlık bölmeler, kiriş altları ve küçük balık sürülerinin çevresi.
Hangi davranışı aramalı? Glassfish gibi küçük balıkları pektoral yüzgeçlerle sıkıştırarak avlama.
Fotoğraf hedefi: Arka planda batık yapısı ve çevresinde küçük balık sürüsü bulunan avcı.
Crocodilefish – Papilloculiceps longiceps
Nerede bakmalı? Batığın çevresindeki kumluk, metal parçaların yanı ve moloz alanları.
Hangi davranışı aramalı? Kamuflaj hâlinde av bekleme.
Fotoğraf hedefi: Balığın çevreye ne kadar iyi karıştığını gösterecek genişçe bir kadraj.
Scorpionfish – Scorpaenopsis spp.
Nerede bakmalı? Paslanmış metal, sünger ve mercan kaplı yüzeyler.
Hangi davranışı aramalı? Hareketsiz pusu avcılığı.
Dalgıç için not: Batığa el koymadan önce mutlaka kontrol edin. Balığın dokusu kaplı metal yüzeyle şaşırtıcı derecede iyi bütünleşebilir.
Fotoğraf hedefi: Balığı hemen fark ettirmeyen bir “kamuflaj karesi”, ardından yakın plan.
Glassfish / Cam balıkları
Nerede bakmalı? Karanlık iç hacimler, gölgeli güverteler ve metal çıkıntıların altında.
Hangi davranışı aramalı? Binlerce küçük bireyin çok sıkı sürü oluşturması ve avcı geldiğinde sürünün biçiminin değişmesi.
Dalgıç için not: Glassfish sürüsünü gördüğünüzde çevresinde aslan balığı, trevally ve orfoz arayın.
Fotoğraf hedefi: Batık açıklığını tamamen dolduran sürü ve mümkünse kadrajda bir avcı.
Batfish – Platax spp.
Nerede bakmalı? Direkler, halatlar, üst yapı ve batığın açık suya bakan bölümleri.
Hangi davranışı aramalı? Küçük gruplar hâlinde batık çevresinde dolaşma.
Fotoğraf hedefi: Batığın geometrik metal çizgileri önünde birkaç batfish silueti.
Barracudalar – Sphyraena spp.
Nerede bakmalı? Batığın hemen üzerinde ve akıntıya bakan tarafında.
Hangi davranışı aramalı? Sürü hâlinde akıntıda bekleme veya küçük balık sürülerini takip etme.
Fotoğraf hedefi: Batığın üzerinde asılı duran barracuda sürüsü.
Trevally'ler – Carangidae
Nerede bakmalı? Glassfish ve fusilier sürülerinin çevresi, batığın açık su tarafı.
Hangi davranışı aramalı? Sürüye hızlı saldırılar.
Fotoğraf hedefi: Küçük balık sürüsünü bölen trevally. Böyle bir kare batığın ekolojik işlevini tek başına anlatabilir.
Orfozlar – Epinephelinae
Nerede bakmalı? Büyük açıklıklar, makine bölümleri ve metal plakaların altı.
Hangi davranışı aramalı? Pusu hâlinde bekleme ve temizlik davranışı.
Fotoğraf hedefi: Batığın yapısal ölçeğiyle birlikte iri orfoz.
Nudibranchlar
Nerede bakmalı? Batığın sünger, hidroid ve diğer bentik organizmalarla kaplanmış yüzeyleri.
Hangi davranışı aramalı? Sünger üzerinde beslenme ve yumurta şeritleri.
Dalgıç için not: Büyük batık görüntüsüne kapılıp küçük yaşamı kaçırmayın. Birkaç santimetrelik nudibranch batığın üzerinde tamamen farklı bir mikrohabitat kullanıyor olabilir.
Fotoğraf hedefi: Nudibranch + besin aldığı sünger; varsa spiral biçimli yumurta kütlesi.
Süngerler – Porifera
Nerede bakmalı? Uzun süredir su altında kalan gölgeli ve dik metal yüzeylerde.
Hangi davranışı aramalı? Hareket görülmez; ancak sünger üzerinde yaşayan nudibranch ve küçük kabuklular aranmalıdır.
Fotoğraf hedefi: Metal yüzeyin zaman içinde canlı bir bentik topluluğa dönüşmesini gösteren geniş açı.
Yumuşak mercanlar – Alcyonacea
Nerede bakmalı? Akıntının doğrudan vurduğu korkuluk, direk ve üst yapılarda.
Hangi davranışı aramalı? Akıntı sırasında poliplerin tamamen açılması.
Fotoğraf hedefi: Paslı batık yapısı üzerinde gelişen renkli yumuşak mercanlar. Bu kontrast Kızıldeniz batık fotoğrafçılığının en güçlü kompozisyonlarından biridir.
Batıkta dalgıcın bakış sırası
Batığa geldiğinizde yalnız gövdeyi incelemek yerine pratik olarak şu sırayı kullanabilirsiniz: önce açık suya bakın — köpekbalığı, tuna, barracuda ve trevally; sonra batığın üzerinde — batfish ve sürü balıkları; ardından açıklıklara — orfoz, müren ve aslan balığı; en son metal yüzeye yakından — scorpionfish, nudibranch, sünger ve küçük kabuklular.
Bu yöntem özellikle Numidia ve Aida gibi BDE batıklarında dalışı yalnız bir “batık görme” dalışından çıkarıp gerçek bir batık ekolojisi gözlemine dönüştürür.
BDE gibi açık deniz rotalarında deniz memelileri için en doğru yaklaşım, onları “dalışta görülecek türler” değil, daha çok tekne transferleri sırasında karşılaşılabilecek türler olarak vermektir. Kızıldeniz’de bugüne kadar 16 cetacean türü doğrulanmış durumda; bunlardan bazıları düzenli, bazıları ise seyrek veya rastlantısal görülüyor. Spinner dolphin, iki şişe burunlu yunus türü, Risso yunusu ve pantropikal benekli yunus Kızıldeniz faunasının güvenilir kayıtlı üyeleridir.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerde geniş yayılışa sahiptir. Kızıldeniz’de özellikle Mısır’ın orta ve güney kesimlerinde iyi belgelenmiştir. Samadai Reef gibi korunaklı resif ve lagün sistemlerini gündüz dinlenme ve sosyalleşme alanı olarak kullanabilir; geceleri ise açık sularda beslenmeye çıkabilir.
İlginç bilgi — Adını havadaki dönüşlerinden alır: Sudan sıçradığında vücut ekseni etrafında birkaç kez dönebilir. Bu davranış gösterişli görünse de yalnız “oyun” olarak yorumlanmamalıdır; sosyal iletişim, heyecan veya parazit uzaklaştırma gibi farklı işlevleri olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Tekne seyri sırasında yüzeyden sıçrayan veya teknenin pruvasına yaklaşan küçük, ince yapılı yunus gruplarına dikkat edin. Ancak gündüz korunaklı bir resifte yavaş ve sakin dolaşan spinner dolphin grubu görülüyorsa bu alan bir dinlenme habitatı olabilir.
Dalgıç için not: Dinlenen yunus grubuna yüzerek yaklaşmak, grubun arasına girmek veya tekneyle peşine düşmek doğru değildir. Samadai’de yapılan çalışmalar, bu resiflerin gündüz dinlenme alanı olarak kullanılmasının turizm yönetiminde özellikle dikkate alınması gerektiğini göstermiştir.
Fotoğrafçı için not: Yüzey fotoğrafında tek bir sıçrayan yunus kadar grubun davranışı da önemlidir. Seri çekimde sıçrama dizisini yakalamak iyi sonuç verir; su altındaysa sürünün önünü kesmeden paralel konum tercih edilmelidir.
Bilimsel kaynak: Notarbartolo di Sciara, G., Hanafy, M. H., Fouda, M. M., Afifi, A., & Costa, M. (2009). Spinner dolphin Stenella longirostris resting habitat in Samadai Reef (Egypt, Red Sea) protected through tourism management. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 89(1), 211–216.
Dağılım ve habitat: Hint Okyanusu ve Batı Pasifik’in sıcak kıyısal sularında yayılış gösterir. Mısır Kızıldenizi’nde, Hurghada çevresindeki kuzey koruma adalarında da belgelenmiştir. Genellikle kıyıya ve resif sistemlerine Tursiops truncatus’tan daha bağlıdır.
İlginç bilgi — İki “bottlenose” türünü ayırmak her zaman kolay değildir: T. aduncus ile T. truncatus uzaktan oldukça benzer görünebilir. T. aduncus genellikle daha küçük ve daha ince yapılıdır; erişkin bireylerin ventral bölgesinde koyu benekler gelişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kıyısal resif ve ada çevresinde küçük-orta büyüklükte gruplar hâlinde görülebilir. Tekne pruvasına yaklaşma, sosyal temaslar ve yavrularla birlikte hareket eden gruplar izlenebilir.
Dalgıç için not: Bir “şişe burunlu yunus” gördüğünüzde tür teşhisini hemen kesinleştirmeyin. Fotoğrafta vücut oranı, dorsal yüzgeç ve ventral beneklenme gibi ayrıntılar daha sonra değerlendirilmelidir.
Fotoğrafçı için not: Yan profil ve dorsal yüzgeç mutlaka görüntülenmeye çalışılmalı. Dorsal yüzgeç üzerindeki çentik ve izler foto-ID çalışmalarında bireysel tanıma için kullanılabilir.
Bilimsel kaynak: Mahdy, A., Ghallab, A., Madkour, H., & Osman, A. (2021). Status of Indo-Pacific bottlenose dolphin, Tursiops aduncus, in the Northern Protected Islands, Hurghada, Red Sea, Egypt. Egyptian Journal of Aquatic Biology and Fisheries, 25(1), 681–697.
Dağılım ve habitat: Dünyanın birçok ılıman ve tropikal denizinde yayılış gösterir ve Kızıldeniz’de düzenli görülen cetaceanlardan biridir. Bölgede hem kıyısal hem de daha açık sularda kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Dorsal yüzgeç bireyin kimlik kartı olabilir: Yüzgeç kenarında zaman içinde oluşan doğal çentikler, yaralar ve izler bireyden bireye farklıdır. Araştırmacılar bu desenleri kullanarak aynı yunusu yıllar sonra yeniden tanıyabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Tekneyle paralel yüzen, pruva dalgasını kullanan veya küçük gruplar hâlinde yüzeyde ilerleyen bireyleri izleyin. Sosyal gruplarda vücut teması, eş zamanlı dalış ve sıçrama davranışları görülebilir.
Dalgıç için not: Dorsal yüzgecin bir fotoğrafını çekebilirseniz, karşılaşma yalnız turistik bir gözlem olmaktan çıkıp potansiyel foto-ID kaydına dönüşebilir.
Fotoğrafçı için not: Dorsal yüzgeci mümkün olduğunca yüzeye dik ve tam yan profilden çekin. Bireysel tanımlama açısından sanatsal bir sıçrama fotoğrafından bazen çok daha değerlidir.
Bilimsel kaynak: Notarbartolo di Sciara, G., et al. Cetaceans of the Red Sea. CMS Technical Series No. 33.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve ılıman denizlerin özellikle daha derin, açık sularında yaşayan geniş yayılışlı bir türdür. Kızıldeniz’de düzenli olarak kaydedilen cetaceanlar arasında değerlendirilmiştir, ancak kıyısal bottlenose veya spinner dolphin kadar sık karşılaşılması beklenmemelidir.
İlginç bilgi — Yaşlandıkça beyazlaşabilir: Genç bireyler daha koyu griyken yaşam boyunca diğer yunuslarla sosyal etkileşimlerden oluşan çizikler ve izler vücutta birikir. Yaşlı Risso yunusları bu nedenle neredeyse beyaz görünebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık deniz transferlerinde iri, yüksek dorsal yüzgeçli ve belirgin biçimde açık renkli yunuslar görülürse dikkat edin. Baş kısmında klasik uzun yunus gagası bulunmaz; alın yuvarlaktır.
Dalgıç için not: BDE gibi açık deniz geçişlerinde görülmesi kıyısal dalış bölgelerine göre daha anlamlı bir olasılıktır; ancak karşılaşmayı rutin bir beklenti gibi sunmamak gerekir.
Fotoğrafçı için not: Gövdedeki çizikler ve yüksek dorsal yüzgeç tür teşhisi açısından önemlidir. Yan profil en yararlı açıdır.
Bilimsel kaynak: Notarbartolo di Sciara, G., et al. Cetaceans of the Red Sea. CMS Technical Series No. 33.
Dağılım ve habitat: Tropikal okyanuslarda yaygın, çoğunlukla açık denizle ilişkili bir yunustur. Kızıldeniz’de doğrulanmış ve düzenli görülen türler arasındadır; Mısır Kızıldenizi’nde de kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Yavrular beneksiz doğar: Türün adı yetişkinlerdeki beneklerden gelir ancak yavrularda bu desen yoktur. Beneklenme yaş ilerledikçe ortaya çıkar ve erişkin bireylerde oldukça belirgin hâle gelebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık deniz transferlerinde hızlı hareket eden, ince yapılı yunus sürülerine dikkat edin. Spinner dolphin ile karıştırılması mümkündür.
Dalgıç için not: Uzaktan yalnız sıçrama şekline bakarak teşhis yapmayın. Gövde deseni, gaga, dorsal yüzgeç ve mümkünse fotoğraf birlikte değerlendirilmelidir. Nitekim Kızıldeniz’de geçmişte spinner dolphin olarak bildirilen bazı kayıtların daha sonra S. attenuata olduğu anlaşılmıştır.
Fotoğrafçı için not: Erişkin bireylerde gövde beneklerini gösterecek yakın yan profil değerli olur. Sürü içindeki yavru ve erişkinleri aynı karede yakalarsanız yaşla değişen beneklenme çok güzel görülebilir.
Bilimsel kaynak: Perrin, W. F. (2009). Pantropical spotted dolphin: Stenella attenuata. In W. F. Perrin, B. Würsig, & J. G. M. Thewissen (Eds.), Encyclopedia of Marine Mammals (2nd ed.). Academic Press.
Brothers–Daedalus–Elphinstone rotasında cetacean gözlemini özellikle uzun tekne geçişlerinin bonusu olarak ele almak daha doğru. Spinner dolphin ve bottlenose dolphin türleri Kızıldeniz’de güçlü kayıtlarla destekleniyor; pantropikal benekli yunus ve Risso yunusu da faunanın doğrulanmış üyeleri ancak karşılaşma sıklıkları ve dağılımları aynı değil. Bu nedenle Scuba-Bay sayfasında “görülebilir” denebilir ama hiçbirini rota garantisi gibi sunmamak gerekir.
Dalgıcın bakması gerekenler: Tekne transferinde yalnız sıçrayan hayvanlara değil; sürünün büyüklüğüne, yavru varlığına, yüzüş yönüne, pruva dalgası kullanıp kullanmadığına ve dorsal yüzgeç biçimine bakılmalı. Fotoğraf alınabiliyorsa mümkün olduğunca tam yan dorsal yüzgeç görüntüsü değerlidir.
Foto-ID için özellikle: Dorsal yüzgeçteki çentikler, yara izleri ve kenar şekli, Tursiops türlerinde bireysel tanımada kullanılabilir. Spinner dolphin çalışmalarında da foto-identifikasyon Mısır Kızıldenizi’nde uygulanmış ve Samadai Reef’i kullanan yüzlerce bireyin kataloglanmasına olanak sağlamıştır. Bir çalışmada 255 birey fotoğrafla ayırt edilmiş ve alanı kullanan popülasyon için yaklaşık 567–637 bireylik bir büyüklük tahmin edilmiştir.
