CAPE VERDE (YEŞİL BURUN ADALARI) – DALIŞLARDA GÖRÜLEBİLECEK DENİZ CANLILARI
Cape Verde, Afrika kıyılarının yaklaşık 500–600 km açığında yer alan volkanik bir takımadadır. Tropikal Doğu Atlantik faunası ile açık okyanus türlerinin buluştuğu bölgede, özellikle köpekbalıkları, vatozlar, büyük pelajik balıklar ve Cape Verde’ye özgü kıyı balıkları dikkat çeker.
Güncel bilimsel envanterlerde Cape Verde’nin 0–200 m arasındaki kıyısal sularında 393 balık türü kaydedilmiş, bunların 23’ünün takımadalara endemik olduğu bildirilmiştir.
★ Cape Verde endemiği
1. Köpekbalıkları
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal Atlantik’in kıyısal sularında görülür. Sığ koylar, kumluk alanlar ve korunaklı kıyılar özellikle genç bireyler için önemlidir. Genç limon köpekbalıklarının daha sığ ve sıcak suları, kumlu veya kayalık tabanları seçebildiği gösterilmiştir. Cape Verde çevresinde de tür için uygun kıyısal habitatlar bulunur.
İlginç bilgi — Sığ sularda büyüyen gençler: Genç limon köpekbalıkları gelişigüzel dolaşmaz. Araştırmalar belirli kıyısal habitatları seçtiklerini, gelgit ve gün içindeki koşullara göre alan kullanımını değiştirdiklerini gösteriyor. Yüksek gelgit sırasında kıyıya yaklaşırken düşük gelgitte daha açık alanlara yönelip beslenme etkinliğini artırabilirler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Sığ kumluklarda tabana paralel, sakin biçimde yüzen iri gövdeli bir köpekbalığına dikkat edin. İki sırt yüzgecinin birbirine yakın büyüklükte olması tanımada yardımcıdır.
Dalgıç için not: Özellikle sığ kıyı dalışlarında yalnızca açık suya değil, kumluk tabanın biraz üzerine de bakın. Genç bireyler şaşırtıcı derecede sığ sularda bulunabilir.
Fotoğrafçı için not: Hayvana önden yaklaşmak yerine geçiş yönünü tahmin edip yan profilden çekim yapın. İki sırt yüzgecinin birlikte göründüğü kareler türün karakteristik görünümünü daha iyi yansıtır.
Bilimsel kaynak: Morrissey, J. F., & Gruber, S. H. (1993). Habitat selection by juvenile lemon sharks, Negaprion brevirostris. Environmental Biology of Fishes, 38, 311–319. https://doi.org/10.1007/BF00007524
Dağılım ve habitat: Batı Atlantik’in yanı sıra Doğu Atlantik’te Cape Verde ve Batı Afrika kıyılarında görülür. Genellikle sığ kayalık alanlarda, mağaralarda, çatlaklarda ve kumluk tabanlarda yaşar. Cape Verde türün doğal dağılım alanının içindedir.
İlginç bilgi — Gündüz dinlenir, gece avlanır: Hemşire köpekbalıkları çoğunlukla gece aktiftir. Gündüz saatlerinde kaya altlarında veya mağaralarda hareketsiz yatabilir; hatta aynı dinlenme noktasını uzun süre tekrar kullanabilirler. Bazı alanlarda birkaç birey bir arada dinlenebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık çıkıntıların altına, mağara ağızlarına ve kumluk zemin üzerindeki gölgeli bölgelere bakılmalı. Hareketsiz yatıyor olması hasta olduğu anlamına gelmez; bu tür için tipik gündüz davranışıdır.
Dalgıç için not: Dinlenen bireye çok yaklaşmayın ve kaçış yolunu kapatmayın. Sakin görünmesine rağmen rahatsız edildiğinde güçlü tepki verebilir.
Fotoğrafçı için not: Baş bölgesindeki iki küçük bıyık benzeri barbeli gösterecek hafif önden çapraz bir açı türün karakterini iyi verir.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (2001). Sharks of the World: An Annotated and Illustrated Catalogue of Shark Species Known to Date. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerin kıyısal kesimlerinde yayılış gösterir. Körfezler, kıta sahanlıkları, lagünler ve sığ kıyı habitatları genç bireyler için önemlidir. Cape Verde’de özellikle Boa Vista çevresindeki köpekbalığı yavrulama alanlarında genç bireyleri kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Yavru köpekbalıkları için güvenli alanlar: Boa Vista’daki Sal Rei Körfezi’nde yapılan çalışmalar siyah uçlu köpekbalığının da aralarında bulunduğu birden fazla türün genç bireylerinin aynı kıyısal alanı kullandığını göstermiştir. Bu durum bölgenin çok türlü bir köpekbalığı yavrulama alanı olabileceğini ortaya koymaktadır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık suda sürekli hareket eden, ince ve hidrodinamik gövdeli bireylere dikkat edin. Yüzgeç uçlarındaki koyu renklenme özellikle sırt ve göğüs yüzgeçlerinde belirgin olabilir.
Dalgıç için not: Bu tür genellikle hareketlidir. Yaklaşmaya çalışmak yerine bulunduğunuz konumu koruyup hayvanın doğal geçişini beklemek daha iyi gözlem sağlar.
Fotoğrafçı için not: Siyah yüzgeç uçlarının açık mavi su önünde seçildiği yan profil kareleri tür tanımı açısından daha güçlüdür.
Bilimsel kaynak: Rosa, R., et al. (2023). Evidence for the first multi-species shark nursery area in Atlantic Africa (Boa Vista Island, Cabo Verde). Frontiers in Marine Science, 10, 1077748.
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve Hint-Pasifik’in sıcak kıyısal sularında yayılış gösteren küçük-orta boy bir köpekbalığıdır. Kıyıya yakın sular, kumluk alanlar ve sığ körfezler sıklıkla kullanılır. Cape Verde’de Boa Vista çevresindeki genç köpekbalığı topluluklarında kaydedilmiştir.
İlginç bilgi — Büyük köpekbalıklarının gölgesinde kalan tür: Süt köpekbalığı dalış turizmi açısından çekiçbaş veya limon köpekbalığı kadar tanınmasa da kıyısal köpekbalığı topluluklarının önemli üyelerinden biridir. Boa Vista’daki çalışmalar genç bireylerin aynı yavrulama alanını diğer köpekbalığı türleriyle birlikte kullandığını göstermiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? İnce gövdeli, sivri burunlu ve hızlı hareket eden nispeten küçük köpekbalıklarına dikkat edin. Çoğu zaman daha büyük türler kadar uzun süre dalgıç çevresinde kalmaz.
Dalgıç için not: Küçük bir köpekbalığını “yavru limon” veya “yavru siyah uçlu” olarak hemen değerlendirmeyin. Cape Verde’de küçük kıyısal köpekbalıklarının tür çeşitliliği yüksektir.
Fotoğrafçı için not: Tür teşhisi için burun profili, birinci ve ikinci sırt yüzgeçleri ile kuyruk bölgesini aynı kareye almaya çalışın.
Bilimsel kaynak: Rosa, R., et al. (2023). Evidence for the first multi-species shark nursery area in Atlantic Africa (Boa Vista Island, Cabo Verde). Frontiers in Marine Science, 10, 1077748.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman denizlerde yayılış gösterir. Genç bireyler kıyısal ve sığ alanları kullanırken erişkinler açık deniz, ada yamaçları ve derin sularla daha fazla ilişkilidir. Cape Verde sularında türün kayıtları bulunmaktadır.
İlginç bilgi — Baş şekli yalnızca görüntü için değil: Çekiç biçimindeki geniş baş yapısı gözleri birbirinden uzaklaştırarak görüş alanını artırır. Aynı zamanda baş boyunca yayılmış elektroreseptörlerin daha geniş bir alanda kullanılmasına olanak verir; bu sistem özellikle kum altında saklanan avların elektriksel sinyallerini algılamada önemlidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık suya ve derinliğin arttığı resif kenarlarına dikkat edin. Çekiçbaşlar çoğu zaman tabana çok yakın dolaşmaz; uzakta siluet hâlinde fark edilebilir.
Dalgıç için not: Çekiçbaş görme ihtimali olan bölgelerde bütün dalışı duvara bakarak geçirmek ciddi hata olur. Arada bir açık mavi kontrol edilmeli.
Fotoğrafçı için not: Hafif önden veya çapraz açı, karakteristik baş yapısını yan profilden daha iyi gösterir. Hayvanın önünü kesmek yerine geçiş hattını bekleyin.
Bilimsel kaynak: Compagno, L. J. V. (1984). FAO Species Catalogue. Sharks of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125.
Dağılım ve habitat: Dünyanın ılıman ve tropikal okyanuslarında geniş yayılış gösteren açık deniz köpekbalığıdır. Kıyıya bağlı türlerden farklı olarak yaşamının büyük bölümünü pelajik sularda geçirir ve çok uzun mesafeli hareketler yapabilir.
İlginç bilgi — Okyanusun uzun mesafe yolcusu: Mavi köpekbalıkları dikey yönde de oldukça hareketlidir. Uydu ve takip çalışmaları bireylerin gün içinde farklı derinlikleri kullandığını ve yüzey ile derin pelajik tabakalar arasında hareket ettiğini göstermiştir. Limon köpekbalıkları üzerinde yapılan klasik habitat çalışmalarında bile mavi köpekbalığının geniş ölçekli hareketleri ayrı bir karşılaştırma konusu olmuştur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Uzun göğüs yüzgeçleri, ince gövde ve belirgin mavi renk en ayırt edici özellikleridir. Genellikle açık su içerisinde geniş daireler çizerek yaklaşır.
Dalgıç için not: Bu türü ararken tabana bakmanın pek anlamı yok. Cape Verde açıklarında mavi köpekbalığı dalışı yapılırsa bütün dikkat su kolonuna verilmelidir.
Fotoğrafçı için not: Mavi köpekbalığının en güçlü fotoğrafı çoğu zaman hayvanın mavi su içerisinde kaybolmadığı, hafif çapraz önden alınmış siluettir. Güneşi arkanızda tutmaya çalışın.
Bilimsel kaynak: Carey, F. G., & Scharold, J. V. (1990). Movements of blue sharks (Prionace glauca) in depth and course. Marine Biology, 106, 329–342.
Dağılım ve habitat: Atlantik, Hint ve batı Pasifik okyanuslarının sıcak-ılıman kıyılarında parçalı bir dağılım gösterir. Kayalık resifler, batıklar, kumluk alanlar ve kıta sahanlığı bölgeleriyle ilişkilidir. Cape Verde’den de kayıtları bulunmaktadır.
İlginç bilgi — Rahimde başlayan rekabet: Kum kaplanı köpekbalığı köpekbalıkları arasındaki en sıra dışı üreme stratejilerinden birine sahiptir. Embriyolar rahimde gelişirken ilk gelişen embriyo diğer embriyoları tüketir. Buna intrauterin kanibalizm veya adelphophagy denir. Sonuçta dişi genellikle her rahimden birer olmak üzere çok az sayıda fakat oldukça gelişmiş yavru doğurur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük gövdesi ve ağzı kapalıyken bile dışarıdan görülen uzun, sivri dişleri ilk bakışta ürkütücüdür. Ancak çoğu zaman yavaş ve kontrollü yüzer.
Dalgıç için not: Dişlerinin görünmesi saldırgan olduğu anlamına gelmez; türün anatomik özelliğidir. Hayvanın yönünü değiştirmesine neden olacak kadar yaklaşılmamalıdır.
Fotoğrafçı için not: Hafif önden alınan karelerde dışarı taşan dişler ve iri gövde çok etkileyici görünür. Geniş açı lens bu tür için idealdir.
Bilimsel kaynak: Gilmore, R. G., Dodrill, J. W., & Linley, P. A. (1983). Reproduction and embryonic development of the sand tiger shark, Odontaspis taurus. Fishery Bulletin, 81, 201–225.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman okyanusların pelajik sularında geniş yayılış gösterir. Açık okyanusta bulunabildiği gibi plankton yoğunluğunun arttığı kıyılar, adalar ve resiflerin çevresinde de görülebilir. Yüzeyden 700 metrenin üzerindeki derinliklere inebildiği bilinmektedir.
İlginç bilgi — Benekler bir parmak izi gibidir: Balina köpekbalığının üzerindeki beyaz benek ve çizgi desenleri bireyler arasında farklılık gösterir. Özellikle solungaçların arkasındaki desenler foto-kimlik çalışmalarında kullanılarak aynı bireyin yıllar sonra veya yüzlerce kilometre uzakta yeniden tanınması mümkün olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Yüzeye yakın yavaş yüzen bireyler özellikle plankton yoğunluğunun arttığı alanlarda görülebilir. Beslenirken geniş ağzını açarak suyu süzer.
Dalgıç için not: Cape Verde’de kayıtlı olması, karşılaşmanın olağan olduğu anlamına gelmez. Balina köpekbalığı bu tur için “nadir ama mümkün” türlerden biri olarak değerlendirilmelidir.
Fotoğrafçı için not: Tüm hayvanı kadraja almaya çalışmak yerine dalgıç ile birlikte ölçek veren geniş açı bir kompozisyon daha güçlü olur. Solungaç arkasındaki benek deseninin net fotoğrafı foto-kimlik açısından ayrıca değerlidir.
Bilimsel kaynak: Rowat, D., & Brooks, K. S. (2012). A review of the biology, fisheries and conservation of the whale shark Rhincodon typus. Journal of Fish Biology, 80(5), 1019–1056.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanusların açık sularında geniş yayılış gösterir. Okyanus adaları, deniz dağları, üretken açık su alanları ve plankton yoğunluğunun arttığı bölgelerle ilişkilidir. Cape Verde sularında varlığı doğrulanmıştır.
İlginç bilgi — Karın desenleri parmak izi gibidir: Okyanusal mantaların karın yüzeyindeki siyah benek ve lekelerin dağılımı her bireyde farklıdır. Araştırmacılar bu desenleri foto-kimlik çalışmalarında kullanarak aynı bireyi yıllar sonra yeniden tanıyabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık suyu, özellikle akıntının planktonu topladığı burunları ve derinliğe açılan duvarların dış tarafını kontrol edin. Beslenen mantalar geniş ağızları açık biçimde dairesel hareketler yapabilir.
Dalgıç için not: Hayvanın önünü kesmek yerine geçiş hattının dışında sabit kalın. Manta kendi isteğiyle yaklaşırsa karşılaşma daha uzun sürer.
Fotoğrafçı için not: Mümkünse karın yüzeyini net biçimde fotoğraflayın. Göğüs yüzgeçlerinin tamamının ve karın desenlerinin göründüğü kare hem estetik hem bilimsel açıdan değerlidir.
Bilimsel kaynak: Marshall, A. D., Compagno, L. J. V., & Bennett, M. B. (2009). Redescription of the genus Manta with resurrection of Manta alfredi. Zootaxa, 2301, 1–28.
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve çevresindeki sıcak sularda bulunur. Kumluk tabanlar, kaya-kum geçişleri ve resif çevresindeki düz alanlar tipik habitatlarıdır. Cape Verde’den güncel ve doğrulanmış kayıtları vardır.
İlginç bilgi — Kumun içinde görünmez olabilir: Bu iri vatoz, vücudunun büyük bölümünü kuma gömerek yalnızca gözlerini ve spirakulumlarını dışarıda bırakabilir. Bu kamuflaj hem avcılardan korunmaya hem de avını beklemeye yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde dairesel bir kabarıklık, iki göz veya hafifçe hareket eden kum fark ederseniz yaklaşmadan önce dikkatlice bakın.
Dalgıç için not: Kumda yatan bireyin üzerine yüzmeyin veya onu kaldırmaya çalışmayın. Kuyrukta savunmada kullanılabilen diken bulunur.
Fotoğrafçı için not: Hafif yukarıdan ve çapraz açı, yuvarlak disk formunu iyi gösterir. Hayvanın kalkmasını sağlamak için yaklaşmak yerine bulunduğu yerde fotoğraflamak daha doğrudur.
Bilimsel kaynak: Last, P. R., Naylor, G. J. P., & Manjaji-Matsumoto, B. M. (2016). A revised classification of the family Dasyatidae. Zootaxa, 4139(3), 345–368.
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik, Akdeniz ve çevresindeki kıyısal sularda görülür. Kumluk ve çamurlu tabanlar ile kaya-kum geçişleri arasında dolaşır. Cape Verde kıyısal balık faunasında doğrulanmış türler arasındadır.
İlginç bilgi — Tabandaki avı ezerek açar: Kartal vatozları güçlü çene ve yassılaşmış diş plakalarını midye, salyangoz ve kabuklular gibi sert kabuklu avları kırmak için kullanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumluk taban üzerinde alçaktan süzülen veya tabanı eşelerken küçük kum bulutları oluşturan bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Bir birey tabanda besleniyorsa üzerine yaklaşmak yerine biraz mesafeden izleyin. Beslenme sırasında doğal davranışlarını daha uzun süre görebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Yan profilden süzülürken çekilen kareler, sivri göğüs yüzgeçleri ve uzun kuyruğu en iyi gösteren görüntülerdir.
Bilimsel kaynak: Serena, F. (2005). Field Identification Guide to the Sharks and Rays of the Mediterranean and Black Sea. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerin kıyısal ve açık sularında görülür. Resif kenarları, kumluk alanlar, lagünler ve adalar çevresinde bulunabilir. Cape Verde’de Aetobatus narinari tür düzeyinde doğrulanmıştır.
İlginç bilgi — Desen her bireyde farklı olabilir: Sırt yüzeyindeki beyaz benek ve halkaların dağılımı bireyler arasında değişiklik gösterebilir. Bu desenler bazı foto-kimlik çalışmalarında bireysel tanımaya yardımcı olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık suya doğru süzülen bireylerin yanı sıra kumluk tabanda beslenenlere de dikkat edin. Burun kısmını kullanarak kumu eşeleyebilir.
Dalgıç için not: Genellikle yaklaşan dalgıçtan uzaklaşır. Peşinden yüzmek yerine hareket yönünü tahmin ederek sabit kalmak daha iyi sonuç verir.
Fotoğrafçı için not: Hafif yukarıdan çekilen kareler sırt desenlerini; alttan çekimler ise karakteristik baş ve kanat yapısını daha iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: White, W. T., Last, P. R., Naylor, G. J. P., Jensen, K., & Caira, J. N. (2010). Clarification of Aetobatus taxonomy and distribution. Zootaxa.
Dağılım ve habitat: Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanusu ile Akdeniz’de geniş yayılış gösterir. Ergin bireyler kıyısal beslenme alanlarını kullanırken uzun mesafeli göçler de yapabilir. Cape Verde, Kuzeydoğu Atlantik Caretta caretta popülasyonu için dünya ölçeğinde önemli bir üreme alanıdır.
İlginç bilgi — Cape Verde ayrı bir yönetim birimi: Cape Verde’de yuvalayan Caretta caretta bireyleri, küresel koruma değerlendirmelerinde Kuzeydoğu Atlantik bölgesel yönetim birimi olarak ele alınır. Bu, takımadaların türün küresel korunmasındaki önemini gösterir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya-kum geçişlerinde ve bentik beslenme alanlarında tabanı araştıran bireylere dikkat edin. Güçlü çeneleriyle kabuklular ve yumuşakçalarla beslenebilir.
Dalgıç için not: Dinlenen bireyin yüzeye çıkış yolunu kapatmayın. Kaplumbağanın soluk almak için yüzeye ulaşması gerekir.
Fotoğrafçı için not: Hayvanın önüne geçmek yerine yanından veya hafif çaprazdan fotoğraflayın. Su yüzeyine yükselen bireyin altından çekilen kareler güzel bir perspektif verir.
Bilimsel kaynak: Wallace, B. P., et al. (2011). Global conservation priorities for marine turtles. PLoS ONE, 6(9), e24510.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerde geniş yayılış gösterir. Genç bireyler farklı beslenme alanlarını kullanırken erginlerin önemli bir bölümü deniz çayırları ve alglerin bulunduğu sığ kıyısal alanlarla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Yaşla birlikte beslenme değişebilir: Genç yeşil kaplumbağalar daha karma bir diyet kullanabilirken birçok erişkin popülasyonda algler ve deniz çayırları önemli besin kaynakları hâline gelir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Algli kayaların veya bitkisel örtünün üzerinde düzenli biçimde otlayan bireylere dikkat edin. Bir kaplumbağanın aynı alanı tekrar tekrar ısırması beslenme davranışını gösterir.
Dalgıç için not: Beslenen bireye önden yaklaşmayın. Sabit durulduğunda kaplumbağa çoğu zaman doğal davranışına devam eder.
Fotoğrafçı için not: Beslenirken baş ve ön yüzgeçlerin aynı kareye girdiği yan profil çekimleri davranışı daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Haywood, J. C., et al. (2019). Beyond trophic morphology: Stable isotopes reveal ubiquitous versatility in marine turtle trophic ecology. Biological Journal of the Linnean Society, 127, 409–427.
Dağılım ve habitat: Tropikal Atlantik, Hint ve Pasifik okyanuslarında yayılış gösterir. Özellikle kayalık ve resif habitatlarıyla ilişkilidir. Beslenmesinde süngerler önemli yer tutabilir.
İlginç bilgi — Sünger avcısı: Şahin gagalı kaplumbağanın ince ve kanca biçimli gagası, resif ve kayalıkların çatlaklarından süngerleri ve diğer bentik organizmaları çıkarmaya uygundur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeyleri dikkatle gagalayan veya başını çatlakların arasına sokan bireyler besleniyor olabilir.
Dalgıç için not: Türü Caretta caretta ile karıştırmamak için sivri gagaya ve üst üste binmiş gibi görünen karapaks plakalarına dikkat edin.
Fotoğrafçı için not: Yan profilden baş bölgesini fotoğraflamak karakteristik “şahin gagasını” belirgin biçimde gösterir.
Bilimsel kaynak: Haywood, J. C., et al. (2019). Beyond trophic morphology: Stable isotopes reveal ubiquitous versatility in marine turtle trophic ecology. Biological Journal of the Linnean Society, 127, 409–427.
Dağılım ve habitat: Tropikal Pasifik, Hint Okyanusu ve Atlantik’in bazı kesimlerinde görülür. Açık su ile kıyısal habitatlar arasında hareket eder; beslenmesinde kabuklular, yumuşakçalar, balıklar ve çeşitli diğer organizmalar bulunabilir.
İlginç bilgi — Arribada davranışı: Türün bazı popülasyonlarında binlerce dişinin kısa bir zaman aralığında aynı kumsala çıkarak topluca yuvaladığı “arribada” adı verilen olağanüstü bir üreme davranışı görülür. Ancak bu davranış tüm popülasyonlarda gözlenmez.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Caretta caretta’dan genellikle daha küçük ve daha yuvarlak karapaks yapısına dikkat edin.
Dalgıç için not: Cape Verde’de karşılaşma olasılığı Caretta caretta kadar yüksek değildir; bu nedenle görülürse mümkün olduğunca iyi fotoğraf kaydı alınması değerlidir.
Fotoğrafçı için not: Karapaksın üstten görünümü tür teşhisinde yararlı olabilecek plak dizilimini gösterebilir.
Bilimsel kaynak: Plotkin, P. T. (2007). Biology and Conservation of Ridley Sea Turtles. Johns Hopkins University Press.
Dağılım ve habitat: Atlantik, Akdeniz ve diğer sıcak-ılıman denizlerde yaygındır. Kayalık burunlar, batıklar, açık deniz resifleri ve sualtı tepeleri çevresinde görülür.
İlginç bilgi — Küçükken saklanır, büyüyünce avcı olur: Genç bireyler yüzen cisimler ve denizanaları çevresinde bulunabilirken erişkinler güçlü pelajik yırtıcılara dönüşür.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Akıntıya karşı bekleyen, iri ve uzun gövdeli bireyleri sualtı tepelerinin üstünde veya duvarların açık denize bakan tarafında arayın.
Dalgıç için not: Birkaç birey görülürse yakınlarda daha büyük bir grup olabilir; açık suyu kontrol edin.
Fotoğrafçı için not: Yan profilden, balığın güçlü gövde yapısını ve sarımsı kuyruğunu gösterecek şekilde çekin.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1986). Carangidae. In Fishes of the North-eastern Atlantic and Mediterranean.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanuslarda geniş yayılış gösterir. Açık deniz adaları, resif kenarları ve derin suya açılan yapılar çevresinde bulunur.
İlginç bilgi — Büyük amberjack’in akrabası ama daha yüksek gövdeli: Seriola rivoliana, S. dumerili ile karıştırılabilir; ancak gövdesi daha yüksek ve ikinci sırt yüzgeci daha belirgin biçimde uzundur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Genellikle açık suda, kayalığın birkaç metre dışında dolaşır.
Dalgıç için not: Amberjack görüldüğünde tür teşhisini hemen yapmayın; gövde yüksekliğine ve yüzgeç oranlarına bakın.
Fotoğrafçı için not: Tam yan profil, iki Seriola türünü sonradan karşılaştırmak için en kullanışlı açıdır.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1986). Carangidae. In Fishes of the North-eastern Atlantic and Mediterranean.
Dağılım ve habitat: Tropikal okyanusların ada ve açık deniz resifleri çevresinde yaygındır. Volkanik adaların derin duvarları ve sualtı tepeleri tipik habitatlarıdır.
İlginç bilgi — Derin su kenarlarının avcısı: Kara trevally genellikle kıyıya yakın sığ lagünlerden çok açık denize bakan dik resif kenarlarını tercih eder.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Koyu renkli, yüksek gövdeli trevallyleri duvarların açık tarafında veya akıntı hattında arayın.
Dalgıç için not: Tek bir birey gördüğünüzde arkasındaki maviyi kontrol edin; başka bireyler daha uzakta olabilir.
Fotoğrafçı için not: Açık mavi fon üzerinde koyu gövde güçlü bir kontrast oluşturur.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1995). Carangidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes.
Dağılım ve habitat: Atlantik’in tropikal ve subtropikal kıyılarında yaygındır. Kıyısal alanlardan açık su resiflerine kadar farklı habitatlarda görülebilir.
İlginç bilgi — Sürü hâlinde avlanabilir: Crevalle jack grupları küçük balık sürülerini sıkıştırarak koordineli biçimde avlayabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük balık sürüsünün aniden sıkışması veya yön değiştirmesi büyük jacklerin yaklaştığını gösterebilir.
Dalgıç için not: Avlanma başladığında balık sürüsünün içine girmeyin; biraz dışarıdan izlemek davranışı daha iyi görmenizi sağlar.
Fotoğrafçı için not: Avcı ile sıkışmış av sürüsünü aynı kareye almak en güçlü kompozisyondur.
Bilimsel kaynak: Smith-Vaniz, W. F. (1995). Carangidae. In FAO Species Identification Guide for Fishery Purposes.
Dağılım ve habitat: Atlantik ve Akdeniz’in kıyısal ve açık sularında görülür. Hızlı yüzen sürü balığıdır.
İlginç bilgi — Sürekli yüzmeye uyarlanmış bir avcı: Torpido biçimli gövdesi ve güçlü kuyruk yapısı yüksek hızlı yüzmeye uygundur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük balık sürülerinin çevresinde hızla geçen gümüş renkli balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Çoğu karşılaşma çok kısa sürer; gördüğünüz anda açık suyu takip edin.
Fotoğrafçı için not: Hız nedeniyle seri çekim modu avantaj sağlar.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). FAO Species Catalogue. Scombrids of the World. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanusların açık sularında dünya çapında bulunur. Okyanus adaları çevresinde kıyıya yaklaşabilir.
İlginç bilgi — Okyanusun sprinterlerinden biri: İnce gövdesi, güçlü kuyruk sapı ve yüzgeç yapısı çok yüksek hızlarda kısa süreli yüzüşlere uyarlanmıştır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Çoğu zaman tek veya küçük gruplar hâlinde açık suda hızla geçer.
Dalgıç için not: Çok kısa süreli karşılaşmalara hazırlıklı olun; hayvanı takip etmek genellikle mümkün değildir.
Fotoğrafçı için not: Kamera ayarlarını dalış boyunca pelajik karşılaşmaya hazır tutmak gerekir.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). FAO Species Catalogue. Scombrids of the World. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal denizlerde farklı Sphyraena türleri kıyısal resiflerden açık deniz alanlarına kadar görülür.
İlginç bilgi — Sürü bir anda yön değiştirebilir: Barracuda sürülerinde bireylerin aynı anda yön değiştirmesi hem avcı baskısına hem de sürü içi koordinasyona bağlı olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Suyun ortasında asılı duran uzun, ince siluetleri arayın.
Dalgıç için not: Sürüye doğrudan girmek yerine dış çeperinde kalmak davranışlarını daha iyi izlemenizi sağlar.
Fotoğrafçı için not: Sürüyü çapraz açıdan çekmek bireylerin tekrar eden gövde biçimlerini öne çıkarır.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E., & De Angelis, N. (Eds.). (2016). The Living Marine Resources of the Eastern Central Atlantic. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanusların açık sularında yayılış gösterir.
İlginç bilgi — Isıyı koruyabilen hızlı avcı: Orkinoslarda gelişmiş dolaşım sistemi, aktif kasların ürettiği ısının bir bölümünün korunmasına yardımcı olur. Bu özellik uzun süre yüksek performanslı yüzüşü destekler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açık mavide hızla geçen büyük, torpido biçimli balıklar ve parlak sarı ikinci sırt ve anal yüzgeçler ayırt edicidir.
Dalgıç için not: Karşılaşmalar genellikle uzaktan ve kısa sürelidir.
Fotoğrafçı için not: Geniş açı ve yüksek enstantane kullanmak yararlı olur.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). FAO Species Catalogue. Scombrids of the World. FAO.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal Atlantik, Hint ve Pasifik okyanuslarının açık sularında yaşar.
İlginç bilgi — Gündüz derine iner: Büyük gözlü orkinoslar gün içinde yüzlerce metre derinliğe inebilir, gece ise daha sığ su katmanlarına çıkabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Rekreasyonel dalış derinliklerinde düzenli karşılaşılması beklenmez; açık su geçişleri daha çok şans karşılaşmasıdır.
Dalgıç için not: Cape Verde’de kayıtlı olması, dalışta sık görüleceği anlamına gelmez.
Fotoğrafçı için not: Karşılaşma olursa gövde derinliği ve iri gözleri gösterecek yan profil tür teşhisine yardımcı olur.
Bilimsel kaynak: Collette, B. B., & Nauen, C. E. (1983). FAO Species Catalogue. Scombrids of the World. FAO.
5. Orfozlar ve büyük kayalık alan balıkları
Esmer orfoz – Epinephelus marginatus
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik, Akdeniz ve çevresindeki sıcak-ılıman sularda görülür. Kayalık resifler, mağaralar, büyük bloklar ve çatlaklı dipler tipik habitatlarıdır. Cape Verde’de doğrulanmış kıyısal balık türlerinden biridir.
İlginç bilgi — Hayatı boyunca cinsiyeti değişebilir: Esmer orfoz protoginik hermafrodittir. Bireylerin önemli bölümü yaşamlarına dişi olarak başlar; bazıları daha ileri yaşlarda erkeğe dönüşür. Bu nedenle büyük ve yaşlı bireylerin avcılıkla kaybedilmesi popülasyonun üreme yapısını doğrudan etkileyebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük kaya bloklarının kenarlarında, mağara girişlerinde ve görüş alanını kontrol edebileceği açıklıklarda duran bireylere bakın. Dalgıca doğrudan kaçmak yerine bir süre mesafeyi koruyarak gözlemleyebilir.
Dalgıç için not: Bir orfoz mağaraya girdiyse peşinden girmeyin. Birkaç metre geri çekilip beklendiğinde meraklı birey yeniden dışarı çıkabilir.
Fotoğrafçı için not: Göz seviyesinden ve hafif çapraz açıdan çekim, baş ve gövde yapısını en iyi verir. Yukarıdan çekilen kareler iri balığı olduğundan daha küçük gösterir.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO Species Catalogue. Groupers of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125.
Ada orfozu – Mycteroperca fusca
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik’in okyanus adalarıyla güçlü biçimde ilişkili bir orfozdur. Macaronezya adaları ve Cape Verde’de kayalık kıyılarda, resiflerde ve dik duvarlarda görülür. Cape Verde saha tanımlama çalışmalarında da düzenli kaydedilen büyük kayalık balıklarından biridir.
İlginç bilgi — Rengi sabit değildir: Mycteroperca fusca çevre, sosyal durum ve davranışa bağlı olarak gövde rengini oldukça hızlı değiştirebilir. Aynı birey bir dalış sırasında açık kahverengiden çok daha koyu bir görünüme geçebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık duvarların biraz açığında duran, uzun gövdeli ve hareketli orfozlara dikkat edin. Epinephelus türlerinden daha çok açık alanda görülebilir.
Dalgıç için not: Rengine bakarak tür teşhisi yapmayın. Gövde şekli, baş profili ve yüzgeç yapısı renk kadar önemlidir.
Fotoğrafçı için not: Türün renk değişimini fark ederseniz aynı bireyin birkaç dakika arayla farklı karelerini almak davranış açısından güzel bir kayıt oluşturur.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO Species Catalogue. Groupers of the World. FAO.
Beyaz orfoz – Epinephelus aeneus
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve Akdeniz’de yayılış gösterir. Kumluk-kayalık geçişler, kıyıya yakın yumuşak tabanlar ve kayalık yapılar çevresinde bulunabilir.
İlginç bilgi — Yüzündeki çizgiler iyi bir ipucudur: Göz çevresinden uzanan açık ve koyu çizgiler, özellikle erişkin bireylerde tür tanımında yardımcı olabilir. Gövde renginin değişken olması nedeniyle yüz deseni çoğu zaman daha güvenilir bir karakterdir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Tam mağara içinden çok kaya-kum geçişlerinde ve kayalıkların hemen dışında duran iri bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Bir orfozu yalnızca rengine göre teşhis etmek Cape Verde’de yanıltıcı olabilir. Baş deseni ve gövde oranlarını birlikte değerlendirin.
Fotoğrafçı için not: Baş bölgesini gösteren hafif çapraz kareler göz çevresindeki karakteristik çizgileri kaydetmek için daha uygundur.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO Species Catalogue. Groupers of the World. FAO.
Afrika orfozu – Cephalopholis taeniops
Dağılım ve habitat: Tropikal Doğu Atlantik’te yayılış gösterir. Kayalık resiflerde, volkanik diplerde ve küçük mağara sistemlerinde görülür. Cape Verde dalışlarında karşılaşılabilecek karakteristik resif balıklarından biridir.
İlginç bilgi — Mavi beneklerle kaplı kırmızı avcı: Kırmızı-turuncu gövde üzerine dağılmış küçük mavi benekler türün en dikkat çekici özelliğidir. Bu güçlü renklenmeye rağmen kayalık ve gölgeli habitatta şaşırtıcı derecede iyi kamufle olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayaların hemen üzerinde hareketsiz bekleyen ve ani kısa hamlelerle küçük balıklara yönelen bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Orfoz mağaranın ağzında bekliyorsa çevresindeki küçük balıkların davranışını izleyin; avlanma girişimini önceden fark edebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Flaş kullanıldığında mavi benekler doğal ışığa göre çok daha belirgin görünür.
Bilimsel kaynak: Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO Species Catalogue. Groupers of the World. FAO.
6. Mürenler
Afrika müreni – Muraena melanotis
Dağılım ve habitat: Tropikal Doğu Atlantik’te, özellikle Batı Afrika kıyıları ve Cape Verde çevresinde görülür. Kayalık çatlaklar, mağaralar ve resif boşluklarında yaşar.
İlginç bilgi — İkinci bir çenesi vardır: Mürenlerin boğazında faringeal çene adı verilen ikinci bir çene sistemi bulunur. Av yakalandığında bu yapı öne doğru hareket ederek avı ağızdan yemek borusuna taşımaya yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz kayalıklardan dışarı çıkan yalnızca baş kısmını görebilirsiniz. Gece ise bireyler tamamen dışarı çıkarak aktif biçimde avlanabilir.
Dalgıç için not: Ağzını açıp kapatması çoğu zaman tehdit davranışı değildir. Mürenler bu hareketle ağızlarından su geçirerek solungaçlarını havalandırır.
Fotoğrafçı için not: Flaş kullanırken beyaz-mavi benekli baş desenini gösterecek çapraz portreler oldukça etkileyicidir.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae. In Fishes of the Western North Atlantic.
Akdeniz müreni – Muraena helena
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik, Macaronezya ve Akdeniz’de görülür. Kayalık kıyılar, mağaralar ve yarıklar tipik yaşam alanlarıdır. Cape Verde resif balık listelerinde doğrulanmış türler arasındadır.
İlginç bilgi — Koku duyusu görmeden daha önemlidir: Mürenlerin görme yeteneği görece sınırlıdır; buna karşılık koku alma sistemleri çok gelişmiştir. Gece avlanırken avı bulmada kimyasal sinyaller önemli rol oynar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz mağara ve çatlakların içinde, gece ise dip üzerinde dolaşırken görülebilir.
Dalgıç için not: Elinizi görmediğiniz bir kaya boşluğuna sokmayın. Bu kural mürenler için olduğu kadar diğer kayalık canlılar için de geçerlidir.
Fotoğrafçı için not: Hayvan mağara ağzındaysa çevredeki sünger ve diğer bentik organizmaları kadraja dahil etmek Cape Verde kayalık habitatını da gösterir.
Bilimsel kaynak: Bauchot, M. L. (1986). Muraenidae. In Fishes of the North-eastern Atlantic and the Mediterranean.
Kaplan müreni – Enchelycore anatina
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve Macaronezya’da kayalık habitatlarda görülür. Cape Verde resif balık faunasında doğrulanmıştır.
İlginç bilgi — Dişler balık yakalamak için tasarlanmıştır: Uzun, ince ve geriye doğru kıvrılmış dişleri özellikle kaygan balıkları tutmaya uygundur. Ağız kapalıyken bile bazı dişlerin görünmesi bu nedenle normaldir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dar kaya yarıklarında sarımsı baş ve koyu benekli desen kolay fark edilir. Gece daha açıkta bulunabilir.
Dalgıç için not: Açıkta görünen dişler saldırganlık göstergesi değildir; türün anatomik özelliğidir.
Fotoğrafçı için not: Başın hafif çaprazdan çekilmesi hem dişleri hem de burun yapısını iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae. In Fishes of the Western North Atlantic.
Kahverengi müren – Gymnothorax unicolor
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve Macaronezya’nın kayalık sularında görülür. Genellikle kayalık çatlaklara ve mağaralara bağlı yaşar.
İlginç bilgi — Gösterişsiz ama iyi kamufle: Bazı mürenlerin aksine belirgin benekleri yoktur. Tekdüze kahverengimsi renk, gölgeli kaya çatlaklarında hayvanın fark edilmesini zorlaştırır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Derin yarıklardaki gölgelerde baş siluetini arayın. Gözlerden çok ağız hareketi bazen hayvanı ele verir.
Dalgıç için not: Küçük ve koyu renkli mürenleri hemen genç Muraena olarak değerlendirmeyin; Cape Verde’de birden fazla benzer tür vardır.
Fotoğrafçı için not: Koyu habitat nedeniyle flaş veya güçlü odak ışığı yararlı olabilir; ancak hayvanı doğrudan uzun süre ışığa maruz bırakmayın.
Bilimsel kaynak: Smith, D. G. (2012). A checklist of the moray eels of the world. Zootaxa, 3474, 1–64.
7. Cape Verde’ye özgü endemik balıklar
Aşağıdaki 19 tür, özellikle dalgıç ve sualtı fotoğrafçısı açısından hedef yapılabilecek Cape Verde endemikleri arasındadır. Güncel endemik liste toplam 23 kıyısal balık içeriyor; bunların önemli bir bölümü küçük, dipte yaşayan ve kolay gözden kaçan türlerdir.
★ Lubbock chromisi – Chromis lubbocki
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye endemiktir. Kayalık resifler ve volkanik yamaçların üzerinde, genellikle su kolonunda küçük sürüler hâlinde görülür. Endemik Cape Verde resif balıkları arasında en kolay gözlenebilenlerden biridir.
İlginç bilgi — Küçük ama biyocoğrafik açıdan çok değerli: Görünüşü sıradan bir chromis gibi gelebilir; ancak doğal dağılımı Cape Verde ile sınırlıdır. Bir bakıma adaların okyanusal izolasyonunun canlı bir göstergesidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalıkların birkaç metre üzerinde küçük sürüler hâlinde plankton toplayan bireyleri arayın. Tehlike anında sürü hızla kayalara yaklaşabilir.
Dalgıç için not: Büyük pelajik beklerken kayalığın üzerinde sürekli dolaşan küçük chromis sürülerini atlamayın; bu tür Cape Verde'nin gerçek imza balıklarından biridir.
Fotoğrafçı için not: Tek birey yerine birkaç balığı Cape Verde’nin volkanik kayalıklarıyla birlikte kadraja almak daha anlamlı olur.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). The coastal fishes of the Cape Verde Islands—new records and an annotated check-list. Spixiana, 36, 113–142.
★ Cape Verde papaz balığı – Similiparma hermani
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Sığ kayalık resiflerde ve algli kaya yüzeylerinde görülür. Yerel resif topluluklarının karakteristik pomacentridlerinden biridir.
İlginç bilgi — Genç ve erişkinler birbirine pek benzemez: Yaşa bağlı renk değişimleri belirgindir. Genç bireyler erişkinlerden farklı desen ve renk gösterebilir; bu durum deneyimsiz gözlemcilerin onları farklı tür sanmasına yol açabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeye yakın, küçük bir alanı sürekli kontrol eden ve yaklaşan balıkları kovalayan bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Küçük ama bölgeci bir balıktır. Aynı noktaya tekrar baktığınızda çoğu zaman aynı bireyi bulabilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Bir bireyin belirli bir kayaya sürekli dönmesi fotoğraf için avantajdır; kovalamak yerine geri döneceği noktayı bekleyin.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Sal blennisi – Parablennius salensis
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Çok sığ kayalık alanlarda, gelgit zonuna yakın çatlaklarda ve algli yüzeylerde bulunabilir.
İlginç bilgi — Büyük hayvanları arayan dalgıçların kaçırdığı endemik: Küçük boyutuna rağmen biyocoğrafik değeri çok yüksektir. Kayalık mikrohabitatlara sıkı bağlılığı nedeniyle ada izolasyonu bu türlerde farklılaşmayı kolaylaştırmış olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayadaki küçük deliklerden yalnızca başını çıkaran bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Güvenlik durağı yapılan sığ alanlar bile endemik tür gözlemi için değerlendirilebilir.
Fotoğrafçı için not: Makro lens kullanın; birkaç dakika aynı deliği beklemek kovalamaktan çok daha iyi sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Bath, H. (1990). Blenniidae of the eastern Atlantic and related taxonomic studies.
★ Cape Verde blennisi – Microlipophrys caboverdensis
Dağılım ve habitat: Yalnızca Cape Verde’de bulunur. Sığ kayalık habitatlar ve dalga etkisindeki kıyılarla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Kıyının birkaç santimetrelik sakini: Çok sığ bölgelerde yaşayabilmesi, onu tüplü dalıştan çok snorkel veya kıyı gözlemlerinde bile bulunabilecek bir endemik hâline getirir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Algli taşların üzerindeki küçük, ani hareketlere dikkat edin.
Dalgıç için not: Dalışın son birkaç metresinde “artık canlı aramayı bırakmayın”.
Fotoğrafçı için not: Küçük türlerde gözün net olması fotoğrafın en önemli unsurudur.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Cape Verde blennisi – Scartella caboverdiana
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye endemik başka bir sığ su blennisidir. Kayalık kıyılar ve algli yüzeyler başlıca habitatlarıdır.
İlginç bilgi — Adını yaşadığı takımadadan alır: “caboverdiana” epiteti türün Cape Verde’ye özgü dağılımını doğrudan yansıtır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayaların üzerinde kısa sıçramalarla hareket eden küçük balıkları izleyin.
Dalgıç için not: Blennilerin tür teşhisi fotoğrafsız zor olabilir; mümkün olduğunca kayıt alın.
Fotoğrafçı için not: Baş üzerindeki cirri ve yüz deseni görülecek şekilde yakın çekim yapmak teşhisi kolaylaştırır.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Cape Verde labrisomid blennisi – Malacoctenus carrowi
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kayalık diplerde ve bentik mikrohabitatlarda yaşayan küçük bir Labrisomidae üyesidir. Güncel listelerde resif balığı olarak doğrulanmıştır.
İlginç bilgi — “Triplefin” değil: Görünüşte bazı küçük dip balıklarıyla karıştırılsa da Tripterygiidae üyesi değildir; Labrisomidae familyasında yer alır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya üzerinde hareketsiz duran ve kısa mesafelerle yer değiştiren küçük bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Bu türü bulmak için geniş alan taramak yerine bir metrekarelik kayalık yüzeyi dikkatle incelemek daha verimlidir.
Fotoğrafçı için not: Makro fotoğrafta tüm gövdeyi ve sırt yüzgeci yapısını göstermeye çalışın.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Salamansa gobisi – Gobius salamansa
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir ve adını São Vicente’deki Salamansa’dan alır. Kayalık ve kumluk geçişlerde, küçük oyuklarda bulunabilir.
İlginç bilgi — Bir yer adı tür adına dönüşmüş: “salamansa” adı türün tanımlandığı Cape Verde lokalitesine gönderme yapar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dipte hareketsiz duran ve yaklaşınca kısa bir mesafe kaçarak yeniden tabana oturan küçük gobileri izleyin.
Dalgıç için not: Gobilerde teşhis için habitat bilgisini de kaydetmek yararlıdır.
Fotoğrafçı için not: Tam yan profil, sırt yüzgeçleri ve baş desenini birlikte gösterdiği için tür teşhisinde değerlidir.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Gobius ateriformis
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye özgü gobilerden biridir. Sığ bentik habitatlarda ve kayalık-kumluk diplerde bulunur.
İlginç bilgi — Kriptik türler endemizmin görünmeyen kısmıdır: Cape Verde’nin endemik balık zenginliği yalnızca renkli resif balıklarından oluşmaz. Küçük gobiler toplam endemizmin önemli bir bölümünü oluşturur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dipte küçük gölgelerin yanında hareketsiz duran balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Böyle küçük gobiler için fotoğraf koordinatı veya dalış noktası notu almak bilimsel kayıt değerini artırır.
Fotoğrafçı için not: Habitatla birlikte bir genel kare ve ardından teşhis için yakın plan çekmek en iyi yöntemdir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Checklist of coastal fishes from Cabo Verde Archipelago. Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Gobius tetrophthalmus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kayalık kıyı habitatlarında ve bentik alanlarda görülür. Cape Verde endemik kriptobentik balıkları arasında düzenli olarak vurgulanmaktadır.
İlginç bilgi — Küçük balıklar ada evrimini daha iyi gösterebilir: Açık okyanusa çıkmayan, tabana bağlı küçük gobilerin popülasyonları adalar arasında daha kolay izole olabilir. Bu nedenle gobiler okyanus takımadalarında endemizm açısından özellikle ilginçtir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeylerin dibinde ve küçük oyuk ağızlarında sabit duran bireyleri arayın.
Dalgıç için not: Paletle dipte fazla tortu kaldırmak bu küçük türleri gözlemlemeyi ciddi biçimde zorlaştırır.
Fotoğrafçı için not: Yavaş yaklaşın; mümkün olduğunca dipten değil biraz yukarıdan ilerleyin ki kum kaldırmayın.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Janet’in gobisi – Marcelogobius janetarum
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye endemik küçük bir gobidir. Güncel taksonomide eski Didogobius janetarum adı yerine Marcelogobius janetarum kullanılmaktadır. Cape Verde resif balık listelerinde de bu güncel adla yer alır.
İlginç bilgi — Adı değişti, balık aynı: Taksonomik çalışmalar yeni anatomik ve moleküler bilgiler geldikçe türlerin ait olduğu cinsleri değiştirebilir. Bu tür bunun güzel örneklerinden biridir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kriptik yapısı nedeniyle taş altları, küçük oyuklar ve gölgeli mikrohabitatlar kontrol edilmelidir.
Dalgıç için not: Endemik gobi bulmak çoğu zaman köpekbalığı bulmaktan daha fazla sabır ister.
Fotoğrafçı için not: Flaşın doğrudan karşıdan gelmesi geri saçılmayı artırabilir; hafif yandan ışıklandırma küçük bentik türlerde daha temiz sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Atlantik kum levreği – Parapercis atlantica
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kumlu veya kum-kaya geçişli diplerde yaşayan bentik bir türdür.
İlginç bilgi — Kuma oturup av bekler: Kum levrekleri sürekli yüzmek yerine çoğu zaman gövdelerini tabana dayayarak çevreyi izler ve küçük avlara kısa hamleler yapar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde küçük bir balığın başını hafif yukarı kaldırarak hareketsiz durduğunu görürseniz yaklaşmadan önce kontrol edin.
Dalgıç için not: Kumluk alanlar “boş” değildir; endemik türlerin önemli bir kısmı tam burada bulunabilir.
Fotoğrafçı için not: Göz seviyesine yakın, yere paralel çekim türün bekleme davranışını iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Cape Verde kefali – Chelon bispinosus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Sığ kıyısal alanlarda, kayalık kıyılar ve yüzeye yakın sularda görülebilir.
İlginç bilgi — Endemik olmak için renkli olmak gerekmiyor: İlk bakışta sıradan bir kefal gibi görünmesine rağmen dünya üzerindeki doğal dağılımı Cape Verde ile sınırlıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Yüzeye yakın küçük sürüler hâlinde dolaşan gri-gümüş renkli balıkları kontrol edin.
Dalgıç için not: Güvenlik durağında yüzeye bakmak yalnızca tekne güvenliği için değil, endemik kefal görmek için de işe yarayabilir.
Fotoğrafçı için not: Sürüyü yüzey ışığıyla birlikte çekmek gümüş gövdeyi belirginleştirir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Cape Verde karagözü – Diplodus prayensis
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye endemik bir Sparidae türüdür. Kayalık kıyılar, resif alanları ve kaya-kum geçişlerinde görülür. Cape Verde’de yapılan saha çalışmalarında sık kaydedilen endemikler arasındadır.
İlginç bilgi — Cape Verde’nin kendine ait karagözü: Akdeniz’de alışık olduğumuz Diplodus türlerine benzese de ayrı bir ada endemiğidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalıkların çevresinde küçük gruplar hâlinde dolaşabilir ve tabanı araştırarak beslenebilir.
Dalgıç için not: Türkiye’den giden dalgıçların özellikle bakması gereken türlerden biri; ilk bakışta çok tanıdık gelecektir.
Fotoğrafçı için not: Yan profili net çekmek bantların ve gövde deseninin teşhisini kolaylaştırır.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Bantlı karagöz – Diplodus fasciatus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kayalık habitatlar ve kıyısal resiflerde görülür. Endemik Cape Verde balıkları için hazırlanan saha tanımlama rehberlerinde temel türlerden biridir.
İlginç bilgi — Siyah bantlar yaşla değişebilir: Gövde üzerindeki koyu bantların belirginliği bireyin büyüklüğü, ışık ve davranış durumuna göre değişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalıkların hemen üzerinde dolaşan küçük Sparidae sürülerini inceleyin.
Dalgıç için not: Diplodus türleri aynı dalışta birlikte görülebilir; bir sürünün içindeki bireyleri tek tek kontrol etmek gerekir.
Fotoğrafçı için not: Flaşla yan profil çekmek koyu bantları doğal ışıktan daha iyi ortaya çıkarır.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Çizgili karagöz – Diplodus lineatus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Güncel taksonomide Diplodus lineatus olarak kabul edilir; eski kaynaklarda Diplodus sargus lineatus şeklinde görülebilir.
İlginç bilgi — Alt türden ayrı türe: Geçmişte Diplodus sargus kompleksinin bir alt türü olarak değerlendirilirken güncel sınıflandırmada ayrı tür olarak ele alınır. Bu değişiklik Cape Verde endemizminin taksonomik çalışmalarla nasıl yeniden şekillendiğine güzel bir örnektir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık ve kumluk alan arasında dolaşan açık renkli karagözlere dikkat edin.
Dalgıç için not: Eski dalış kitaplarında farklı bilimsel ad görürseniz şaşırmayın.
Fotoğrafçı için not: Yan profil fotoğrafları eski ve güncel saha kayıtlarını karşılaştırmak için değerlidir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Bulldog dentex – Virididentex acromegalus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kayalık kıyı alanlarında ve resiflerde görülür. Adaların en karakteristik endemik iri balıklarından biridir.
İlginç bilgi — Tek türlük bir cins: Virididentex cinsinin tek temsilcisidir. Bu durum türü yalnızca Cape Verde için değil, taksonomik açıdan da dikkat çekici yapar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalıkların çevresinde tek veya küçük gruplar hâlinde dolaşan iri Sparidae benzeri balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Cape Verde endemikleri arasında özellikle görülmeye değer türlerden biridir; küçük kriptik türlerin aksine dalış sırasında fark edilmesi daha kolaydır.
Fotoğrafçı için not: Güçlü baş ve çene yapısını göstermek için hafif önden çapraz açı tercih edin.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Blackfish drummer – Girella stuebeli
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiğidir. Kayalık kıyılarda ve alglerin geliştiği sığ-orta derinliklerde görülür.
İlginç bilgi — Kayalıkların otçul sakinlerinden: Beslenmesinde alg ve bitkisel materyal önemli yer tutar; bu nedenle kayalık yüzeylerde otlayan balık topluluklarının bir parçasıdır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeyi düzenli biçimde ısıran koyu renkli balıkları izleyin.
Dalgıç için not: Beslenen bireyi biraz uzaktan izlerseniz aynı kayalık parçasına tekrar tekrar döndüğünü görebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Algli kaya ve balığı aynı kareye almak beslenme ekolojisini anlatan daha güçlü bir fotoğraf oluşturur.
Bilimsel kaynak: Wirtz, P., et al. (2013). Spixiana, 36, 113–142.
★ Barbel clingfish – Apletodon barbatus
Dağılım ve habitat: Cape Verde endemiği küçük bir yapışkan balıktır. Taş altları, küçük oyuklar ve çok sığ kriptik habitatlarla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Karnındaki vantuzla yüzeye tutunur: Clingfishlerde pelvik yüzgeçler emici bir disk oluşturur. Bu yapı dalga etkisinin güçlü olduğu kayalıklarda balığın yüzeye tutunmasını sağlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Açıkta yüzmesini beklemeyin. Taşların alt yüzeyleri ve küçük oyuklar kontrol edilmelidir.
Dalgıç için not: Bu türü görmek için taşları çevirmek doğru değildir; habitatı bozmak yerine doğal açıklıkları inceleyin.
Fotoğrafçı için not: Çok küçük olduğundan gerçek bir makro hedeftir. Gövde ve emici disk ayrıntısı için yakın çekim gerekir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
★ Cadenat dil balığı – Pegusa cadenati
Dağılım ve habitat: Cape Verde’ye endemik bir dil balığıdır. Kumlu diplerde yaşar ve gövdesinin büyük bölümünü tabana gömerek kamufle olabilir.
İlginç bilgi — İki göz aynı tarafta: Dil balıklarında larva döneminde gözlerden biri başın diğer tarafına göç eder. Erişkin birey tabanda yattığında iki göz de yukarı bakan tarafta bulunur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde balık aramak yerine önce iki gözü arayın. Çoğu bireyin vücudu çevredeki kumla neredeyse tamamen aynı renktedir.
Dalgıç için not: Kuma dokunmayın veya balığı kaldırmaya çalışmayın. Sabit kaldığınızda kamuflaj desenini çok daha iyi inceleyebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Balığın tüm dış hattını göstermek için flaşı yana almak yararlı olur; doğrudan önden ışık kamuflajı düzleştirebilir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Checklist of coastal fishes from Cabo Verde Archipelago. Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
8. Diğer kayalık alan ve resif balıkları
Papağan balıkları – Scaridae
Dağılım ve habitat: Papağan balıkları tropikal ve subtropikal sığ denizlerde kayalık alanlar, alg kaplı yüzeyler ve resif benzeri sert tabanlarda yaşar. Cape Verde’de klasik Hint-Pasifik mercan resifleri bulunmasa da volkanik kayalıkların üzerindeki alg toplulukları bu balıklar için uygun beslenme alanları oluşturur.
İlginç bilgi — Kayayı gerçekten ısırırlar: Papağan balıklarının dişleri birleşerek gaga benzeri güçlü bir yapı oluşturur. Algleri kazırken kaya yüzeyinden küçük parçalar da koparabilirler. Bu nedenle yalnızca otçul değil, aynı zamanda sert tabanların aşınmasına katkıda bulunan biyolojik “kazıyıcılardır”.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeyi art arda ısıran ve arkasında açık renkli küçük kazı izleri bırakan balıkları izleyin. Beslenme sırasında belirli bir alanı sistematik biçimde tarayabilirler.
Dalgıç için not: Kayadan gelen hafif çıtırtı sesleri bazen papağan balığının beslendiğini siz onu görmeden önce ele verir.
Fotoğrafçı için not: Balığı boş suda değil, kayayı ısırdığı anda çekmek davranışı çok daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: Carpenter, K. E., & De Angelis, N. (Eds.). (2016). The Living Marine Resources of the Eastern Central Atlantic. FAO.
Papaz balıkları – Pomacentridae
Dağılım ve habitat: Küçük ve orta boy papaz balıkları Cape Verde’nin sığ volkanik kayalıklarında yaygındır. Takımadalarda Chromis lubbocki, Similiparma hermani ve Stegastes imbricatus gibi türler bulunur. İlk ikisi Cape Verde endemikleri arasındadır.
İlginç bilgi — Küçük balık, büyük bölge savunması: Birçok pomacentrid birkaç metrekarelik, hatta daha küçük bir alanı güçlü biçimde savunur. Kendinden çok daha büyük balıkları bile bölgesinden uzaklaştırmaya çalışabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Aynı kayanın çevresinde sürekli gidip gelen ve yaklaşan balıkları kovalayan küçük bireyler genellikle bir bölgeyi savunuyordur.
Dalgıç için not: Aynı noktada birkaç dakika kalırsanız balığın savunduğu alanın sınırlarını fark etmeye başlayabilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Kovalamak yerine balığın tekrar tekrar döndüğü kayayı belirleyip orada bekleyin.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Checklist of coastal fishes from Cabo Verde Archipelago. Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Lapinler – Labridae
Dağılım ve habitat: Cape Verde’nin kayalık dipleri ve algli yüzeyleri Labridae türleri açısından zengindir. Sığ kayalıklardan daha derin duvarlara kadar farklı habitatlarda görülebilirler.
İlginç bilgi — Aynı türün erkek ve dişisi bambaşka görünebilir: Labridlerde yaşa ve cinsiyete bağlı renk değişimleri yaygındır. Bazı türlerde birey yaşamının ilerleyen döneminde cinsiyet değiştirebilir ve bununla birlikte renk deseni de tamamen değişebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeyleri küçük omurgasızlar için tarayan, sürekli hareketli balıklardır. Büyük balıkların çevresinde dolaşan küçük bireyler temizlik davranışı gösteriyor olabilir.
Dalgıç için not: Bir lapini yalnızca renginden teşhis etmek yanıltıcıdır; genç, dişi ve terminal erkek fazları ayrı türler gibi görünebilir.
Fotoğrafçı için not: Temizlik davranışı görürseniz yalnız balığı değil, hizmet verdiği büyük balığı da kadraja alın.
Bilimsel kaynak: Westneat, M. W., & Alfaro, M. E. (2005). Phylogenetic relationships and evolutionary history of the reef fish family Labridae. Molecular Phylogenetics and Evolution, 36, 370–390.
Karagözler – Sparidae
Dağılım ve habitat: Sparidae Cape Verde’nin karakteristik kayalık balık gruplarındandır. Güncel listede 16 Sparidae türü yer alır; Diplodus prayensis, D. fasciatus, D. lineatus ve Virididentex acromegalus gibi endemikler bu grubun önemini artırır.
İlginç bilgi — Aynı aile içinde farklı beslenme araçları: Sparidlerin çene ve diş yapıları beslenme biçimine göre değişir. Bazıları sert kabukluları ezerken bazıları algleri veya daha hareketli avları toplar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık-kum geçişlerinde dibi inceleyen veya küçük sürüler hâlinde dolaşan balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Cape Verde’de gördüğünüz “tanıdık karagözlerin” bir kısmı aslında yalnızca bu takımadalarda yaşayan türler olabilir.
Fotoğrafçı için not: Tür teşhisi için tam yan profil çekmeye çalışın; bantlar, kuyruk sapı ve baş deseni birlikte görünmeli.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Barbun balıkları – Mullidae
Dağılım ve habitat: Kumlu tabanlar, kaya-kum geçişleri ve sığ kıyısal bölgelerde görülür. Cape Verde’nin volkanik kayalıkları arasındaki kumluk açıklıklar özellikle uygun beslenme alanlarıdır.
İlginç bilgi — Çenelerinin altında iki kimyasal dedektör taşırlar: Keçi balıklarının çene altında bulunan iki uzun barbel yalnızca dokunma organı değildir; kimyasal reseptörler de içerir. Kumun içinde saklanan küçük kabukluları ve solucanları bu organlarla bulabilirler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kumun üzerinde barbellerini sürekli sağa sola hareket ettirerek ilerleyen balıklar besleniyordur.
Dalgıç için not: Bir keçi balığı yoğun şekilde kumu karıştırıyorsa hemen arkasında fırsatçı küçük balıkların dolaştığını görebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Barbellerin kuma temas ettiği anı çekmek türün ekolojisini gösteren en iyi karelerden biridir.
Bilimsel kaynak: Gosline, W. A. (1984). Structure, function, and ecology in the goatfishes. Pacific Science, 38, 312–323.
Kelebek balıkları – Chaetodontidae
Dağılım ve habitat: Cape Verde’de güncel olarak Chaetodon hoefleri, Chaetodon robustus ve Prognathodes marcellae doğrulanmış türler arasındadır. Kayalık sert tabanlar, bentik omurgasızların bulunduğu duvarlar ve daha derin resif benzeri habitatlarda görülebilirler.
İlginç bilgi — Afrika Atlantik’inin kelebek balıkları: Hint-Pasifik’te yüzlerce renkli resif türüyle özdeşleştirdiğimiz kelebek balıklarının Doğu Atlantik’te çok daha sınırlı bir faunası vardır. Bu nedenle Cape Verde’de karşılaşmak biyocoğrafik açıdan özellikle ilginçtir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya yüzeyini küçük ve hassas ısırıklarla araştıran, çoğu zaman çift hâlinde dolaşan bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Bir çift kelebek balığının arasına girmeden biraz uzaktan izlemek doğal beslenme davranışını korur.
Fotoğrafçı için not: İki birey birlikteyse ikisini de yan profilden aynı kareye almaya çalışın.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Tetik balıkları – Balistidae
Dağılım ve habitat: Cape Verde’de Balistes capriscus, B. punctatus, B. vetula, Canthidermis maculata, C. sufflamen, Melichthys niger ve Rhinecanthus aculeatus olmak üzere en az yedi doğrulanmış Balistidae türü bulunur.
İlginç bilgi — Adını yüzgeç kilidinden alır: Birinci sırt dikeni yukarı kaldırıldığında ikinci diken tarafından mekanik olarak kilitlenebilir. Balık kaya yarığına girdiğinde bu sistemi kullanarak kendisini sıkıştırabilir ve bir avcının onu dışarı çekmesini zorlaştırabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayaları çevirir gibi sert tabanı eşeleyen veya küçük taşları üfleyerek hareket ettiren bireyler besleniyor olabilir.
Dalgıç için not: Üreme döneminde yuva savunan büyük bireylere mesafe bırakın. Bazı tetik balıkları normalden çok daha bölgeci davranabilir.
Fotoğrafçı için not: Yüksek gövde formu için tam yan profil, diş ve beslenme davranışı için hafif önden açı tercih edin.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Balon balıkları – Tetraodontidae
Dağılım ve habitat: Cape Verde’de çeşitli Tetraodontidae türleri kıyısal kayalık alanlardan açık denize uzanan farklı habitatlarda bulunur. Güncel listede beş doğrulanmış tür yer almaktadır.
İlginç bilgi — Şişmek son savunmadır: Tehdit altında suyu mide bölgesine alarak vücut hacmini hızla artırabilirler. Ancak bu davranış ciddi enerji harcar ve hayvana gereksiz stres yaratır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Küçük yüzgeç hareketleriyle yavaş ilerleyen, iri gözlü ve yuvarlak gövdeli balıklar kolay tanınır.
Dalgıç için not: Balığın şişmesini sağlamak için dokunmak veya sıkıştırmak kesinlikle doğru değildir.
Fotoğrafçı için not: Doğal durumdaki bireyi çekin; “şişmiş balon balığı fotoğrafı” hayvanın strese sokulduğunun göstergesi olabilir.
Bilimsel kaynak: Brainerd, E. L. (1994). Pufferfish inflation: Functional morphology of postcranial structures. Journal of Morphology, 220, 243–261.
Kirpi balıkları – Diodontidae
Dağılım ve habitat: Cape Verde’de Diodontidae familyasından beş tür güncel kıyısal balık listesinde doğrulanmıştır. Diodon eydouxii ise güncel çalışmada Cape Verde için ilk kez kaydedilen türlerden biridir.
İlginç bilgi — Dikenler aslında değiştirilmiş pullardır: Kirpi balıkları şiştiğinde normalde vücuda yatık duran sertleşmiş deri yapıları dışarı doğru çıkar ve balığı çok daha zor yutulabilir hâle getirir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz kaya altlarında veya gölgeli bölgelerde duran, iri gözlü bireyleri arayın. Bazı türler gece daha aktif olabilir.
Dalgıç için not: Balığı şişirmeye çalışmayın. Şişme doğal bir savunmadır, gösteri davranışı değildir.
Fotoğrafçı için not: Büyük gözleri nedeniyle hafif önden çapraz portreler oldukça karakteristik sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Trompet balığı – Aulostomus strigosus
Dağılım ve habitat: Tropikal Doğu Atlantik’te, özellikle okyanus adaları ve Batı Afrika kıyılarında görülür. Kayalık resifler ve dik duvarlarda yaşayan karakteristik bir türdür.
İlginç bilgi — Başka balığı kamuflaj olarak kullanabilir: Trompet balıkları bazen büyük ve zararsız bir balığın hemen yanında yüzerek küçük avlarına yaklaşır. “Shadowing” adı verilen bu davranışta av, yaklaşan trompet balığını geç fark eder.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Dikey biçimde duran veya başka bir büyük balığın hemen yanında neredeyse ona yapışmış gibi yüzen uzun, ince balıklara dikkat edin.
Dalgıç için not: Trompet balığının bir papağan balığı ya da başka iri balığı takip ettiğini görürseniz bir süre izleyin; avlanma davranışına tanıklık edebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Takip ettiği balıkla birlikte çekilen kare tek başına portreden çok daha güçlü bir davranış fotoğrafıdır.
Bilimsel kaynak: Aronson, R. B. (1983). Foraging behavior of the West Atlantic trumpetfish, Aulostomus maculatus: Use of large herbivorous reef fishes as camouflage. Bulletin of Marine Science, 33, 166–171.
9. Ahtapot, kalamar ve diğer kafadanbacaklılar
Ahtapotlar – Octopus spp.
Dağılım ve habitat: Cape Verde’nin kayalık alanları, mağaraları, taşlık-kumluk geçişleri ve sığ kıyıları çeşitli ahtapotlar için uygun habitat oluşturur. Özellikle gece dalışlarında açıkta görülme olasılığı artar.
İlginç bilgi — Derisini bir ekran gibi kullanır: Ahtapotlar kromatofor, iridofor ve diğer özel deri yapıları sayesinde renklerini, kontrastlarını ve hatta deri yüzeyinin dokusunu saniyeler içinde değiştirebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Önce ahtapotu değil, izlerini arayın: kırılmış çift kabuklu kabukları, yengeç parçaları, düzenli taş yığınları veya bir deliğin çevresindeki temizlenmiş alan yuva göstergesi olabilir.
Dalgıç için not: Bir bireyin renginin bir anda koyulaşması veya vücudunu kabartması rahatsız olduğunun göstergesi olabilir; mesafeyi artırın.
Fotoğrafçı için not: Aynı bireyin farklı kamuflaj desenlerini çekmek, tek bir portreden daha ilginç bir davranış serisi oluşturur.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod Behaviour (2nd ed.). Cambridge University Press.
Sübyeler – Sepia spp.
Dağılım ve habitat: Kumluk ve çamurlu tabanlar ile kaya-kum geçişleri sübyeler için uygun habitatlardır. Gündüz tabana yakın ve kamufle durumda bulunabilir, gece ise daha aktif hâle gelebilirler.
İlginç bilgi — Renk değiştirmek yalnızca kamuflaj için değildir: Sübyeler renk ve desen değişimlerini avlanma, iletişim, kur davranışı ve tehdit gösterilerinde de kullanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde adeta “havada asılı duran”, gövdesinin kenarlarındaki yüzgeci dalga gibi hareket eden hayvanları arayın.
Dalgıç için not: Yaklaşırken sürekli renk değiştiren bir birey büyük olasılıkla sizi fark etmiştir. Daha fazla yaklaşmak yerine durup davranışı izleyin.
Fotoğrafçı için not: Göz ve W şeklindeki pupili netlemeye çalışın. Desen değişimleri için kısa seri çekimler çok değerlidir.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press.
Kalamarlar – Loliginidae
Dağılım ve habitat: Kıyısal ve açık su alanlarında yaşayan kalamarlar gece su kolonunda daha kolay gözlenebilir. Yapay ışık küçük balıkları ve planktonik canlıları topladığında kalamarlar da bölgeye yaklaşabilir.
İlginç bilgi — Derileriyle haberleşebilirler: Kalamarlar gövde üzerindeki kromatofor desenlerini saniyenin küçük bir bölümünde değiştirebilir. Bazı türlerde vücudun iki tarafında farklı desenler aynı anda gösterilebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece dalışında ışık sınırında ileri-geri hareket eden uzun gövdeli siluetleri izleyin.
Dalgıç için not: Feneri sürekli doğrudan hayvanın gözüne tutmak yerine ışığın kenarında gözlem yapmak daha doğal davranış sağlar.
Fotoğrafçı için not: Kalamarı karşıdan değil hafif yandan çekmek saydam yüzgeçler ve kromatofor desenlerini daha iyi ortaya çıkarır.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press.
10. Nudibranchlar ve diğer deniz tavşanları
Cape Verde bu grup açısından tahmin edilenden çok daha önemli. Sal, Boa Vista ve São Vicente’de yapılan 2025 tarihli araştırmada 27 Heterobranchia türü kaydedilmiş; bunların %44’ünün Cape Verde endemiği olduğu bildirilmiştir. Araştırmada takımadalar için yeni bir kayıt ve bilim için yeni olabilecek bir tür de bulunmuştur.
Dorid nudibranchlar – Doridina
Dağılım ve habitat: Süngerlerin, bryozoanların ve diğer bentik kolonilerin bulunduğu kayalık yüzeylerde aranmalıdır.
İlginç bilgi — Ne yerse ona benzeyebilir: Birçok dorid türü beslendiği süngerin rengine çok yaklaşan bir gövde deseni taşır. Bu nedenle avının üzerinde oturan nudibranch gözden kolayca kaçabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Bir süngerin üzerinde düzenli olmayan farklı renkli küçük bir çıkıntı fark ederseniz yakından inceleyin.
Dalgıç için not: Nudibranch ararken metrelerce yüzmek yerine küçük bir sünger alanını birkaç dakika taramak çoğu zaman daha verimlidir.
Fotoğrafçı için not: Dorsal görüntünün yanında rinofor ve solungaç yapısını gösterecek yan açı da çekin.
Bilimsel kaynak: Malaquias, M. A. E., Turani, M., Lopes, E., & Cervera, J. L. (2025). The Heterobranchia gastropods from the Cabo Verde Islands: A hot-spot of endemism. Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Aeolid nudibranchlar – Cladobranchia
Dağılım ve habitat: Hidrozoan kolonileri ve diğer cnidarianların bulunduğu kayalık yüzeylerde sık aranmalıdır.
İlginç bilgi — Avının silahını çalabilir: Birçok aeolid nudibranch, yediği hidroid veya deniz şakayığındaki nematosistleri sindirmeden ceratalarına taşıyabilir ve bunları kendi savunmasında kullanabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hidrozoan kolonilerinin üzerinde küçük, ince gövdeli ve sırtında çok sayıda cerata bulunan hayvanlara dikkat edin.
Dalgıç için not: Bir hidrozoan kolonisi bulduğunuzda yalnızca koloninin kendisine değil, çevresindeki birkaç santimetreye de bakın.
Fotoğrafçı için not: Cerataların tümünü netlemek için mümkün olduğunca hayvanın gövde düzlemine paralel çekim yapın.
Bilimsel kaynak: Malaquias et al. (2025). Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Chromodorid nudibranchlar – Chromodorididae
Dağılım ve habitat: Çoğunlukla süngerlerle ilişkili kayalık alanlarda görülürler.
İlginç bilgi — Parlak renkler “beni yeme” mesajı olabilir: Bazı chromodoridlerde güçlü renk kontrastları aposematik, yani uyarıcı renklenme işlevi görebilir. Beslendikleri süngerlerden elde ettikleri kimyasal bileşikleri savunmada kullanabilen türler vardır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Özellikle renkli süngerlerin kenarlarını ve alt yüzeylerini inceleyin.
Dalgıç için not: Parlak renkli olması kolay bulunacağı anlamına gelmez; çoğu yalnızca birkaç santimetredir.
Fotoğrafçı için not: Rinoforların ikisinin de açık ve net olduğu anı bekleyin.
Bilimsel kaynak: Wägele, H., & Klussmann-Kolb, A. (2005). Opisthobranchia molecular systematics and evolution. Frontiers in Zoology, 2, 3.
Sacoglossanlar – Sacoglossa
Dağılım ve habitat: Özellikle yeşil alglerle ilişkili çok küçük heterobranchlardır.
İlginç bilgi — Bazıları güneş enerjisinden yararlanabilir: Bazı sacoglossanlar yedikleri alglerin kloroplastlarını canlı tutarak kendi dokularında depolar. “Kleptoplasti” denilen bu olayda kloroplastlar bir süre fotosentez yapmaya devam edebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hayvanı aramak yerine önce beslendiği yeşil algleri bulun.
Dalgıç için not: Bu grup gerçek anlamda makro hedeftir; çıplak gözle gözden kaçması kolaydır.
Fotoğrafçı için not: 1:1 veya daha yüksek büyütme yararlı olabilir. Alg dokusunu da kadraja almak davranış bağlamını verir.
Bilimsel kaynak: Christa, G., et al. (2014). Functional kleptoplasty in sacoglossan sea slugs. Frontiers in Zoology, 11, 15.
Pleurobranchlar – Pleurobranchida
Dağılım ve habitat: Kayalık yüzeyler, süngerli alanlar ve taş altı mikrohabitatlarda bulunabilir.
İlginç bilgi — Solungaç sırtında değil yanındadır: Nudibranchlardan farklı olarak pleurobranchların belirgin solungacı vücudun sağ tarafında, manto kenarının altında yer alır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece dalışında yavaş hareket eden, oval ve yumuşak gövdeli hayvanlara dikkat edin.
Dalgıç için not: İlk bakışta deniz tavşanı veya çıplak solungaçlı sanılabilir; solungaç konumu iyi bir ayırt edici özelliktir.
Fotoğrafçı için not: Hafif yandan çekim, manto altındaki solungacı gösterebilir.
Bilimsel kaynak: Malaquias et al. (2025). Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Deniz tavşanları – Aplysiidae
Dağılım ve habitat: Algli kayalık alanlar ve sığ kıyısal habitatlarda görülür. Çoğunlukla gece daha aktiftir.
İlginç bilgi — Mor mürekkep gerçek bir savunmadır: Birçok deniz tavşanı rahatsız edildiğinde mor veya kırmızımsı bir salgı bırakabilir. Bu salgının yalnızca görsel kamuflaj değil, avcının kimyasal duyularını etkileyen bileşenler de içerdiği gösterilmiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece alglerin üzerinde yavaşça ilerleyen iri, yumuşak gövdeli bireyleri arayın.
Dalgıç için not: Mürekkep bırakması “güzel fotoğraf fırsatı” değil, stres göstergesidir; dokunmayın.
Fotoğrafçı için not: Rhinophorları ve “kulak” benzeri baş tentaküllerini net gösterecek çapraz açı tercih edin.
Bilimsel kaynak: Nuns, A. L., et al. (2013). Defensive secretions in sea hares. Journal of Experimental Biology.
11. Kabuklular
Dikenli ıstakozlar – Panulirus spp.
Dağılım ve habitat: Kayalık yarıklar, mağaralar ve blokların altındaki oyuklar tipik yaşam alanlarıdır. Gündüz saklanırken gece beslenmek için dışarı çıkarlar.
İlginç bilgi — Antenleri yalnızca süs değildir: Çok uzun ve güçlü antenler hem çevreyi algılamada hem de savunmada kullanılır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz önce anten uçlarını arayın; hayvanın kendisi derindeki çatlakta görünmeyebilir.
Dalgıç için not: Gece dalışı ıstakoz gözlemi için gündüzden çok daha verimlidir.
Fotoğrafçı için not: Çatlağın içine güçlü ışık vermek yerine hayvanın dışarı çıkmasını beklemek daha doğal bir görüntü sağlar.
Bilimsel kaynak: Phillips, B. F. (Ed.). (2013). Lobsters: Biology, Management, Aquaculture and Fisheries. Wiley-Blackwell.
Temizleyici karidesler – Palaemonidae
Dağılım ve habitat: Kaya oyukları, mağaralar, anemonlar ve balıkların düzenli uğradığı temizlik noktalarında bulunabilirler.
İlginç bilgi — Balıklarla hizmet ilişkisi kurarlar: Bazı karidesler balıkların deri, ağız ve solungaç çevresindeki parazitleri veya artık dokuları toplar. Balık da çoğu zaman temizlenmek için özel bir duruş sergiler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük bir balık küçük bir mağaranın önünde hareketsiz duruyorsa çevresindeki karidesleri kontrol edin.
Dalgıç için not: Temizlik istasyonunun içine girmeyin; biraz geriden izlerseniz daha fazla davranış görebilirsiniz.
Fotoğrafçı için not: Karidesi tek başına değil, temizlediği balıkla birlikte çekmek çok daha değerli bir davranış kaydıdır.
Bilimsel kaynak: Becker, J. H. A., & Grutter, A. S. (2004). Cleaner shrimp do clean. Coral Reefs, 23, 515–520.
Kaya karidesleri – Palaemonidae ve Alpheidae
Dağılım ve habitat: Kayalık çatlaklar, taş altları, süngerler ve oyuklar içinde yaşarlar.
İlginç bilgi — Bazı karidesler ses hızına yaklaşan su jeti oluşturabilir: Tabanca karidesleri olarak bilinen Alpheidae üyeleri büyük kıskacını çok hızlı kapatarak kavitasyon kabarcığı oluşturur. Kabarcığın çökmesi yüksek ses ve kısa süreli güçlü basınç üretir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayalıklardan gelen keskin “çıt” seslerinin önemli kısmı tabanca karideslerinden kaynaklanabilir.
Dalgıç için not: Duyduğunuz sesi çıkaran hayvanı görmek çoğu zaman oldukça zordur; genellikle derin bir çatlak içindedir.
Fotoğrafçı için not: Kaya karidesleri için küçük açıklıklarda odak ışığı ve makro lens avantaj sağlar.
Bilimsel kaynak: Versluis, M., et al. (2000). How snapping shrimp snap. Science, 289, 2114–2117.
Keşiş yengeçleri – Paguroidea
Dağılım ve habitat: Kumluk ve kayalık alanlarda, özellikle boş gastropod kabuklarının bulunduğu bölgelerde yaygındır.
İlginç bilgi — Ev büyüyünce taşınırlar: Yumuşak ve korunmasız abdomenlerini boş salyangoz kabuğunun içine yerleştirirler. Büyüdükçe daha büyük bir kabuk bulmaları gerekir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? “Yürüyen” küçük deniz kabuklarını kontrol edin.
Dalgıç için not: Kabukları hatıra olarak toplamayın; boş görünen bir kabuk bile bir keşiş yengeci için gelecekteki ev olabilir.
Fotoğrafçı için not: Hayvan kabuktan tamamen çıkmayacağı için göz ve antenlere netlik vermek yeterlidir.
Bilimsel kaynak: Hazlett, B. A. (1981). The behavioral ecology of hermit crabs. Annual Review of Ecology and Systematics, 12, 1–22.
Yengeçler – Brachyura
Dağılım ve habitat: Kayalıklar, kumluklar, mağaralar ve bentik organizmaların arasında çok farklı türler bulunur.
İlginç bilgi — Kabuk değiştirmeden büyüyemezler: Sert dış iskelet büyümediği için yengeçler periyodik olarak eski kabuklarını atmak zorundadır. Yeni kabuk sertleşene kadar son derece savunmasızdırlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayalıkların üzerinde açıkta dolaşan birey sayısı belirgin biçimde artar.
Dalgıç için not: Hareketsiz ve çok açık renkli görünen bir birey yeni kabuk değiştirmiş olabilir; rahatsız etmeyin.
Fotoğrafçı için not: Göz sapları ve kıskaçların aynı düzlemde net olması fotoğrafı güçlendirir.
Bilimsel kaynak: Hartnoll, R. G. (2001). Growth in Crustacea. Hydrobiologia, 449, 111–122.
Ok yengeçleri – Majoidea
Dağılım ve habitat: Süngerler, hidrozoanlar, gorgonlar ve diğer karmaşık bentik yapılar arasında yaşar.
İlginç bilgi — Kendi üzerine kamuflaj yapıştırabilir: Birçok majoid yengeç, sünger, alg veya hidrozoan parçalarını vücudundaki özel kanca benzeri yapılara yerleştirerek kendisini çevreye benzetir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Önce “hareket eden alg parçasını” fark edebilirsiniz.
Dalgıç için not: Gorgon ve süngerleri incelerken yalnız polipleri değil, dalların arasında saklanan küçük yengeçleri de arayın.
Fotoğrafçı için not: Hayvanın kamuflajını gösterebilmek için yalnız yakın plan değil, bulunduğu ortamı içeren bir kare de çekin.
Bilimsel kaynak: Wicksten, M. K. (1993). A review and a model of decorating behavior in spider crabs. Crustaceana, 64, 314–325.
12. Süngerler, mercanlar ve diğer omurgasızlar
Süngerler – Porifera
Dağılım ve habitat: Cape Verde’nin volkanik kayalıklarında, mağara girişlerinde, dik duvarlarda ve gölgeli yüzeylerde süngerler bentik topluluğun önemli bileşenleridir.
İlginç bilgi — Bir sünger günde kendi hacminin kat kat fazlası suyu filtreleyebilir: Vücutları boyunca devam eden kanal sistemi sayesinde sudaki bakterileri, mikroorganizmaları ve organik partikülleri süzerler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Süngerin üzerinde veya çevresinde nudibranch, küçük karides ve diğer simbiyotik canlıları da arayın.
Dalgıç için not: Bir sünger aslında tek başına bir canlıdan çok küçük bir mikrohabitat gibi düşünülebilir.
Fotoğrafçı için not: Süngerin yalnız rengini değil, üzerindeki diğer canlılarla ilişkisini göstermeye çalışın.
Bilimsel kaynak: Bell, J. J. (2008). The functional roles of marine sponges. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 79, 341–353.
Gorgonlar – Octocorallia
Dağılım ve habitat: Cape Verde’de özellikle akıntılı kayalık duvarlar ve mezofotik derinliklerde önemli topluluklar oluştururlar. Santo Antão’da 18–50 m arasında yapılan 2025 tarihli araştırmada gorgonlar ve siyah mercanlardan oluşan 11 türlük topluluk belirlenmiştir.
İlginç bilgi — Akıntıya göre şekillenirler: Yelpaze biçimli gorgonlar genellikle akıntıya dik konumlanarak su kolonundan plankton yakalamayı kolaylaştırır. Cape Verde’de yapılan çalışmalar koloni şeklinin hidrodinamik koşullarla ilişkili olduğunu göstermiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Poliplerin açık olup olmadığına dikkat edin. Açık polipler koloninin aktif olarak beslendiğini gösterebilir.
Dalgıç için not: Gorgon dallarının arasında küçük balık, karides, yengeç ve gastropodlar bulunabilir; yalnız koloniye bakıp geçmeyin.
Fotoğrafçı için not: Gorgonun tamamını akıntı yönüyle birlikte göstermek biyolojik olarak da anlamlı bir kare oluşturur.
Bilimsel kaynak: Black coral and gorgonian assemblages of Santo Antão (Cabo Verde): Diversity, distribution, and demographic structure. Progress in Oceanography, 237, 103527 (2025).
Sert mercanlar – Scleractinia
Dağılım ve habitat: Cape Verde klasik bir tropikal mercan resifi değildir; buna rağmen sert mercan türleri volkanik kayalıklar üzerinde ve özellikle mezofotik alanlarda bentik topluluğun bir parçasıdır. Santo Antão’nun 2025’te incelenen üst mezofotik alanlarında yapısal açıdan karmaşık ve iyi korunmuş mercan toplulukları belirlenmiştir.
İlginç bilgi — Mercan olması için resif oluşturması gerekmez: Tüm sert mercanlar dev resifler oluşturmaz. Cape Verde bunun güzel örneğidir; mercanlar vardır ancak habitat yapısının temelini büyük ölçüde volkanik kaya oluşturur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece dalışlarında poliplerin açılması daha belirgin olabilir.
Dalgıç için not: Cape Verde’yi Maldivler veya Kızıldeniz’le karşılaştırırken “mercan az” yerine “farklı bir sert taban ekosistemi” olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Fotoğrafçı için not: Tek mercan yakın planından ziyade koloninin volkanik kaya üzerindeki konumunu göstermek Cape Verde karakterini daha iyi anlatır.
Bilimsel kaynak: First characterization of upper mesophotic coral assemblages in Santo Antão, Cabo Verde. Progress in Oceanography, 232, 103432 (2025).
Hidrozoanlar – Hydrozoa
Dağılım ve habitat: Kayalık yüzeyler, mağara girişleri, gorgonlar ve diğer sert substratlar üzerinde koloniler oluşturabilirler.
İlginç bilgi — Bitkiye benzer ama hayvandır: Dallanmış hidrozoan kolonileri ilk bakışta alg veya küçük bitki gibi görünebilir. Oysa koloni yüzlerce küçük polipten oluşur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hidrozoanların üzerinde aeolid nudibranchları özellikle arayın; bazı türlerin temel besin kaynağıdır.
Dalgıç için not: Bazı hidrozoanların nematosistleri insan derisinde yanmaya neden olabilir; temas etmeyin.
Fotoğrafçı için not: Koloninin üzerinde nudibranch bulunursa ikisini birlikte çekmek av-avcı ilişkisini gösterir.
Bilimsel kaynak: Bouillon, J., et al. (2006). An Introduction to Hydrozoa. Muséum National d’Histoire Naturelle.
Deniz kestaneleri – Echinoidea
Dağılım ve habitat: Volkanik kaya yüzeyleri, oyuklar ve algli sığ alanlarda yaygındır.
İlginç bilgi — Deniz tabanının gece otlayanları: Birçok deniz kestanesi gece daha aktif biçimde alg tüketir. Yoğun oldukları bölgelerde alg topluluklarının yapısını belirgin şekilde değiştirebilirler.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayalıkların üzerinde açıkta dolaşan bireylere, gündüz ise oyuklara sıkışmış olanlara bakın.
Dalgıç için not: Uzun dikenli türlere özellikle gece dalışında dikkat edin; geri geri yüzerken fark edilmeleri zor olabilir.
Fotoğrafçı için not: Dikenlerin geometrisini öne çıkarmak için tam üstten çekim etkileyici olabilir.
Bilimsel kaynak: Lawrence, J. M. (Ed.). (2013). Sea Urchins: Biology and Ecology. Elsevier.
Deniz yıldızları – Asteroidea
Dağılım ve habitat: Kayalık ve kumluk bentik alanlarda çeşitli türler bulunabilir.
İlginç bilgi — Midesini dışarı çıkarabilir: Birçok deniz yıldızı çift kabuklu gibi avlarını açtıktan sonra midesinin bir bölümünü vücut dışına çıkararak sindirime avın üzerinde başlayabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Bir midye veya başka bentik avın üzerinde uzun süre hareketsiz duran deniz yıldızı besleniyor olabilir.
Dalgıç için not: Deniz yıldızlarını elinize alıp başka yere taşımayın; yer seçimi beslenme veya üreme davranışıyla ilişkili olabilir.
Fotoğrafçı için not: Üstten simetrik görüntü güzel olsa da beslenme davranışı varsa yan açı daha fazla bilgi verir.
Bilimsel kaynak: Lawrence, J. M. (2013). Starfish: Biology and Ecology of the Asteroidea. Johns Hopkins University Press.
Deniz hıyarları – Holothuroidea
Dağılım ve habitat: Kumluk, kırıntılı ve kayalık diplerin arasında görülür. Sedimentle beslenen türler bentik sistemin önemli “işleyicileridir”.
İlginç bilgi — Deniz tabanının geri dönüşüm ekibi: Birçok deniz hıyarı sedimenti yutar, içindeki organik maddeleri kullanır ve işlenmiş sedimenti yeniden dışarı bırakır. Böylece taban sedimentinin karışmasına ve besin döngüsüne katkı sağlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Ön taraftaki beslenme tentaküllerini sedimente uygulayan bireyler aktif olarak besleniyor olabilir.
Dalgıç için not: Hareketsiz görünmeleri “hiçbir şey yapmadıkları” anlamına gelmez; tabanın biyolojik işlenmesinde önemli rol oynarlar.
Fotoğrafçı için not: Beslenme tentaküllerinin açık olduğu anları yakın çekim için bekleyin.
Bilimsel kaynak: Purcell, S. W., Conand, C., Uthicke, S., & Byrne, M. (2016). Ecological roles of exploited sea cucumbers. Oceanography and Marine Biology: An Annual Review, 54, 367–386.
Tüplü poliketler – Polychaeta
Dağılım ve habitat: Kayalık yüzeylerde, mercanların ve süngerlerin arasında veya kendi oluşturdukları tüpler içinde yaşarlar.
İlginç bilgi — Tüy gibi görünen yapı aslında solungaç ve beslenme organıdır: Sabellidae ve Serpulidae gibi tüplü poliketlerde dışarı açılan renkli taç, sudaki partikülleri toplarken aynı zamanda gaz alışverişine yardımcı olur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Yaklaştığınızda renkli tacın bir anda tüp içine çekilmesi karakteristik savunma davranışıdır.
Dalgıç için not: Geri çekilen hayvanın yeniden çıkmasını görmek istiyorsanız hareket etmeden birkaç saniye bekleyin.
Fotoğrafçı için not: Çok hızlı yaklaşmayın. Sabit ve yavaş hareketle yaklaşırsanız taç açıkken çekim şansınız artar.
Bilimsel kaynak: Rouse, G. W., & Pleijel, F. (2001). Polychaetes. Oxford University Press.
Cape Verde’de gece dalışı, gündüz kayalıkların arasında veya oyuklarda saklanan birçok türün daha aktif hâle geldiği dönemdir. Özellikle mürenler, kabuklular, ahtapotlar ve bazı bentik omurgasızlar gece daha kolay gözlenebilir.
Dağılım ve habitat: Tropikal Doğu Atlantik’te, özellikle Batı Afrika ve Cape Verde çevresindeki kayalık habitatlarda yaşar. Gündüz çatlaklarda saklanır, gece daha aktif olabilir.
İlginç bilgi — Gece avcısı: Koku duyusu oldukça gelişmiştir. Karanlıkta av bulurken görmeden çok kimyasal sinyallerden yararlanır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kaya diplerinde tamamen dışarı çıkmış, tabana yakın ilerleyen bireylere dikkat edin.
Dalgıç için not: Feneri uzun süre doğrudan gözüne tutmayın; ışığı hafif yana kaydırarak gözlem yapın.
Fotoğrafçı için not: Gece açıkta görülen bireyler gündüz mağara ağzındaki portrelerden daha doğal davranış kareleri verir.
Bilimsel kaynak: Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae. In Fishes of the Western North Atlantic.
Dağılım ve habitat: Doğu Atlantik ve Macaronezya’da kayalık alanlarda görülür. Cape Verde’de de kayıtlıdır.
İlginç bilgi — Dişler balık avlamaya uyarlanmıştır: Uzun ve geriye kıvrık dişleri, kaygan balıkları yakalayıp bırakmamaya uygundur.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gündüz dar kaya yarıklarında yalnızca başı görülürken gece daha açıkta dolaşabilir.
Dalgıç için not: Açık dişler saldırganlık göstergesi değildir; türün normal anatomik özelliğidir.
Fotoğrafçı için not: Yandan veya hafif çapraz açı, uzun çene ve diş yapısını iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Smith, D. G. (2012). A checklist of the moray eels of the world. Zootaxa, 3474, 1–64.
Dağılım ve habitat: Kayalık alanlar, kum-kaya geçişleri, mağaralar ve taşlık diplerde görülür.
İlginç bilgi — Gece görünür hâle gelir: Birçok ahtapot gündüz mağara ve yarıklarda kalırken gece aktif şekilde beslenmeye çıkar. Renk, desen ve deri dokusunu saniyeler içinde değiştirebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kayalık yüzeyde yavaş ilerleyen, kısa aralıklarla renk değiştiren bireyleri arayın.
Dalgıç için not: Yuva önündeki kabuk yığınları ve yengeç kalıntıları ahtapotun kendisinden önce fark edilebilir.
Fotoğrafçı için not: Hayvanın renk değişimlerini seri hâlinde belgelemek tek portreden daha değerli olabilir.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press.
Dağılım ve habitat: Kumluk dipler, kırıntılı alanlar ve kaya-kum geçişlerinde görülür.
İlginç bilgi — Işıkla desen değiştirir: Kromatofor sistemi sayesinde avlanma, kamuflaj ve iletişim sırasında çok hızlı desen değişiklikleri yapabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kum üzerinde sabit duran veya yüzgeçlerini dalga gibi hareket ettirerek yavaşça süzülen bireylere bakın.
Dalgıç için not: Bir sübye sürekli renk değiştiriyorsa sizi fark etmiş olabilir; biraz mesafe bırakmak daha doğal davranış sağlar.
Fotoğrafçı için not: W biçimli pupili net gösterecek hafif yan açı çok karakteristiktir.
Bilimsel kaynak: Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press.
Dağılım ve habitat: Kayalık çatlaklar, mağaralar ve oyuklarda yaşar. Gündüz saklanıp gece beslenmek için çıkar.
İlginç bilgi — Antenleri savunma ve algı için kullanır: Çok uzun antenleri çevreyi algılamada ve yaklaşan tehdidi uzaklaştırmada etkilidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayalık yüzeylerde tamamen açıkta dolaşan bireyler gündüze göre daha kolay görülür.
Dalgıç için not: Antenlere veya gövdeye dokunmayın; hayvanın doğal hareketini değiştirmeyin.
Fotoğrafçı için not: Çatlak içinde değil, açıkta görülen bireyleri geniş açı-makro geçişiyle çekmek daha temiz sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Phillips, B. F. (Ed.). (2013). Lobsters: Biology, Management, Aquaculture and Fisheries. Wiley-Blackwell.
Dağılım ve habitat: Süngerler, hidrozoanlar, bryozoanlar ve diğer bentik kolonilerin bulunduğu kayalıklarda görülür.
İlginç bilgi — Gece daha görünür olabilirler: Bazı türler gece daha aktif hareket eder veya beslenmeye çıkar. Cape Verde heterobranch faunasında yüksek endemizm bildirilmiştir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Süngerlerin kenarları, hidrozoan kolonileri ve gölgeli kayalık yüzeyleri inceleyin.
Dalgıç için not: Bir süngerin üzerinde renk farkı görürseniz önce “sünger dokusu” sanmayın; nudibranch olabilir.
Fotoğrafçı için not: Rinoforların ve solungaç tacının açık olduğu anı bekleyin.
Bilimsel kaynak: Malaquias, M. A. E., Turani, M., Lopes, E., & Cervera, J. L. (2025). The Heterobranchia gastropods from the Cabo Verde Islands: A hot-spot of endemism. Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Dağılım ve habitat: Algli kayalık alanlar ve sığ kıyısal habitatlarda görülür.
İlginç bilgi — Mürekkep savunması: Rahatsız edildiklerinde bazı türler mor-kırmızı bir salgı bırakabilir. Bu davranış avcıyı şaşırtan ve kimyasal algıyı etkileyebilen bir savunmadır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece alglerin üzerinde yavaş hareket eden iri, yumuşak gövdeli bireyleri arayın.
Dalgıç için not: Mürekkep bırakması stres göstergesidir; hayvana dokunulmamalı.
Fotoğrafçı için not: Rhinoforlar ve baş tentakülleri net görünürken hafif çapraz portre iyi sonuç verir.
Bilimsel kaynak: Nuns, A. L., et al. (2013). Defensive secretions in sea hares. Journal of Experimental Biology.
Dağılım ve habitat: Kumluk ve kayalık alanlarda, boş gastropod kabukları içinde yaşarlar.
İlginç bilgi — Evini sırtında taşır: Büyüdükçe daha büyük bir kabuğa geçmek zorundadır. Kabuk seçimi bireyin korunması açısından kritiktir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece hareket eden küçük “salyangoz kabuklarını” kontrol edin.
Dalgıç için not: Boş görünen kabukları toplamayın; keşiş yengeçleri için yaşam alanıdır.
Fotoğrafçı için not: Göz ve antenlerin kabuktan çıktığı anı bekleyin.
Bilimsel kaynak: Hazlett, B. A. (1981). The behavioral ecology of hermit crabs. Annual Review of Ecology and Systematics, 12, 1–22.
Dağılım ve habitat: Kayalık çatlaklar, süngerler, mağaralar ve diğer bentik organizmaların üzerinde veya içinde bulunurlar.
İlginç bilgi — Gece saklandıkları yerden çıkarlar: Birçok küçük karides gündüz görünmezken gece kayalık yüzeylerde daha açıkta dolaşır.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Fener ışığında parlayan gözler, küçük karidesleri ele veren en kolay ipuçlarından biridir.
Dalgıç için not: Bir mağara veya sünger çevresinde çok sayıda küçük “göz parlaması” görürseniz yaklaşmadan önce dikkatle inceleyin.
Fotoğrafçı için not: Odak ışığını hafif yandan kullanmak saydam gövdeyi daha iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Bauer, R. T. (2004). Remarkable Shrimps. University of Oklahoma Press.
Dağılım ve habitat: Kayalık, kumluk ve mağaralık alanlarda birçok tür görülür.
İlginç bilgi — Gece daha cesurdurlar: Gündüz çatlaklarda saklanan birçok yengeç gece açıkta beslenmeye çıkar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Kaya yüzeyindeki hızlı yan hareketlere ve fenerde parlayan gözlere dikkat edin.
Dalgıç için not: Yeni kabuk değiştirmiş bireyler yumuşak ve savunmasızdır; özellikle rahatsız edilmemelidir.
Fotoğrafçı için not: Göz sapları ve kıskaçlar aynı düzlemde netlenirse kare çok daha güçlü olur.
Bilimsel kaynak: Hartnoll, R. G. (2001). Growth in Crustacea. Hydrobiologia, 449, 111–122.
Dağılım ve habitat: Volkanik kayalıklar, oyuklar ve algli yüzeylerde yaygındır.
İlginç bilgi — Gece otlaması artabilir: Birçok tür gün boyunca oyuklarda kalır, gece ise kayalık yüzeylerde alglerle beslenmeye çıkar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayalık yüzeylerde açıkta hareket eden bireyler daha kolay fark edilir.
Dalgıç için not: Geri geri yüzerken uzun dikenli bireylere özellikle dikkat edin.
Fotoğrafçı için not: Üstten çekim dikenlerin geometrisini iyi gösterir.
Bilimsel kaynak: Lawrence, J. M. (Ed.). (2013). Sea Urchins: Biology and Ecology. Elsevier.
Dağılım ve habitat: Kaya altları, süngerler, gorgonlar ve mağara sistemleriyle ilişkilidir.
İlginç bilgi — Kollarıyla yürürler: Deniz yıldızlarından farklı olarak hareket sırasında tüp ayaklardan çok uzun ve esnek kollarını kullanırlar.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Gece kayaların veya süngerlerin üzerinden dışarı uzanan ince kollara dikkat edin.
Dalgıç için not: Gündüz yalnızca kol uçları görünebilir; gece hayvanın tamamını görmek daha kolaydır.
Fotoğrafçı için not: Tam bireyi görmek yerine sünger veya gorgon arasından çıkan kollar da güzel bir habitat fotoğrafı verir.
Bilimsel kaynak: Stöhr, S., O’Hara, T. D., & Thuy, B. (2012). Global diversity of brittle stars. PLoS ONE, 7, e31940.
Dağılım ve habitat: Kayalık yüzeyler, süngerler, mercanlar ve sert substratlar üzerinde tüpler içinde yaşarlar.
İlginç bilgi — Gece daha uzun süre açık kalabilirler: Düşük ışık ve azalan rahatsızlık bazı tüplü poliketlerin beslenme tacını daha uzun süre dışarıda tutmasına olanak verebilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Renkli, tüy benzeri taçları arayın. Ani hareket veya güçlü ışıkla hızla tüpe çekilebilirler.
Dalgıç için not: Bir kez kapanırsa birkaç saniye hareketsiz bekleyin; yeniden açılabilir.
Fotoğrafçı için not: Çok yavaş yaklaşın ve mümkünse ışığı doğrudan üstüne vermeyin.
Bilimsel kaynak: Rouse, G. W., & Pleijel, F. (2001). Polychaetes. Oxford University Press.
Gece yalnızca tabana bakmak hata olur. Fener ışığının bittiği karanlık su kolonunu da arada kontrol edin. Küçük balıklar, kalamarlar, planktonik organizmalar ve bazı avcılar ışığın çevresinde ortaya çıkabilir. Cape Verde’de gece dalışı yapılırsa kayalık yüzey ile açık su arasında bakışı sürekli değiştirmek en verimli yöntem olacaktır.
17–25 Nisan tarihli tur açısından bu bölüm özellikle önemli. Cape Verde, Kuzey Atlantik kambur balinalarının başlıca tropikal üreme bölgelerinden biridir ve nisan ayı hâlâ gözlem açısından uygun dönemin içindedir.
Dağılım ve habitat: Dünya okyanuslarında geniş dağılım gösterir. Kuzey Atlantik bireylerinin bir bölümü kış ve ilkbahar döneminde Cape Verde’nin sıcak sularına göç eder.
İlginç bilgi — Cape Verde bir doğum ve üreme alanıdır: Buradaki balinalar esas olarak beslenmek için değil, çiftleşmek, doğurmak ve yavrularının ilk dönemlerini geçirmek için bulunur. Bu nedenle anne-yavru çiftleri özellikle değerlidir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Teknede önce soluk izini arayın. Ardından sırt, küçük dorsal yüzgeç ve dalış öncesi kuyruk görülebilir.
Dalgıç için not: Dalış noktasına giderken “hazırlık bitti” diye denizi izlemeyi bırakmayın. Nisan ayında turun en büyük canlısı yüzeyde karşınıza çıkabilir.
Fotoğrafçı için not: Uzun lens hazır olsun. Kuyruk altı deseninin net fotoğrafı bireysel tanımada kullanılabilir.
Bilimsel kaynak: Wenzel, F. W., et al. (2020). Humpback whales in the Cape Verde Islands: Migratory patterns and breeding-ground use. Journal of Cetacean Research and Management.
Dağılım ve habitat: Dünya genelinde sıcak ve ılıman kıyısal ve açık deniz sularında görülür.
İlginç bilgi — Her sürü aynı yaşam biçimini kullanmaz: Bazı topluluklar kıyıya bağlı yaşarken bazıları açık denizde çok daha geniş hareket alanlarına sahiptir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Teknenin baş dalgasına yaklaşan bireyler yüzeyde karakteristik sıçramalar yapabilir.
Dalgıç için not: Baş dalgasına geldiklerinde yer değiştirmek yerine sabit bir noktadan izlemek daha güvenlidir.
Fotoğrafçı için not: Sırt yüzgeci kenarındaki doğal çentikler foto-kimlik çalışmalarında bireysel tanımada kullanılabilir.
Bilimsel kaynak: Wells, R. S., & Scott, M. D. (2018). Bottlenose dolphin. In Encyclopedia of Marine Mammals.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman Atlantik’e özgüdür.
İlginç bilgi — Benekler yaşla artar: Yavrular çoğu zaman oldukça sade görünür. Birey büyüdükçe vücutta siyah ve açık renkli benekler belirginleşir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Aktif sürüler teknenin baş dalgasına gelebilir ve yüzeyde sıçramalar yapabilir.
Dalgıç için not: Çok az benekli birey gördüğünüzde farklı tür sanmayın; genç S. frontalis olabilir.
Fotoğrafçı için not: Yan profilden alınan karelerde benek yoğunluğu ve dorsal yüzgeç birlikte görünmeli.
Bilimsel kaynak: Perrin, W. F. (2018). Atlantic spotted dolphin. In Encyclopedia of Marine Mammals.
Dağılım ve habitat: Tropikal dünya okyanuslarında özellikle açık sularda geniş yayılış gösterir.
İlginç bilgi — Yaş ilerledikçe desen değişir: Atlantik benekli yunusunda olduğu gibi beneklenme yaşla artabilir. Genç bireylerin teşhisi bu nedenle daha zor olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Büyük ve hızlı hareket eden açık deniz sürülerinde görülebilir.
Dalgıç için not: S. frontalis ve S. attenuata arasında saha teşhisi her zaman kolay değildir; iyi fotoğraf kaydı alın.
Fotoğrafçı için not: Baş, sırt yüzgeci ve yan gövde deseninin aynı karede bulunması teşhisi kolaylaştırır.
Bilimsel kaynak: Perrin, W. F. (2001). Stenella attenuata. Mammalian Species, 683, 1–8.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve subtropikal okyanuslarda yaygındır; açık deniz ve okyanus adaları çevresinde görülebilir.
İlginç bilgi — Havada gerçekten döner: Tür adını su dışına sıçrayıp uzun ekseni etrafında birkaç kez dönme davranışından alır. Bu davranış iletişim veya sosyal etkileşimle ilişkili olabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Hızlı sürüler, sık sıçramalar ve havada eksen etrafında dönen bireyler karakteristiktir.
Dalgıç için not: Dönerek sıçrayan bir yunus görülürse tür teşhisi için iyi bir ipucudur, ancak tek başına yeterli olmayabilir.
Fotoğrafçı için not: Seri çekim modu bu tür için neredeyse şarttır.
Bilimsel kaynak: Norris, K. S., et al. (1994). The Hawaiian Spinner Dolphin. University of California Press.
Dağılım ve habitat: Tropikal ve sıcak ılıman derin okyanus sularında görülür. Okyanus adalarının çevresindeki derin sularla ilişkilidir.
İlginç bilgi — Derin dalış uzmanıdır: Mürekkep balıkları başta olmak üzere derin su avlarını takip etmek için yüzlerce metreye dalabilir.
Davranış — dalgıç neye bakmalı? Yüzeyde sık aralıklarla soluyan, yuvarlak alınlı ve koyu renkli bireylerden oluşan sıkı gruplar görülebilir.
Dalgıç için not: Pilot balinalar çoğu zaman sosyal gruplar hâlindedir; tek birey gördüğünüzde çevresini kontrol edin.
Fotoğrafçı için not: Yuvarlak alın ve geriye kıvrık dorsal yüzgeci gösterecek yan profil tür tanımında kullanışlıdır.
Bilimsel kaynak: Olson, P. A. (2018). Pilot whales. In Encyclopedia of Marine Mammals.
Neden özel? 17–25 Nisan tarihi, Cape Verde’de kambur balinaların hâlâ görülebildiği döneme denk geliyor. Turun en önemli yüzey hedeflerinden biri.
Dalgıç neye bakmalı? Tekne transferlerinde ufuktaki soluk, sırt ve kuyruk hareketlerine.
Fotoğrafçı için not: Kuyruk altı deseni mümkünse mutlaka kaydedilmeli.
Neden özel? Cape Verde’nin açık okyanus karakterini en iyi temsil eden büyük pelajiklerden biri.
Dalgıç neye bakmalı? Akıntılı burunların ve derin duvarların açık denize bakan tarafına.
Fotoğrafçı için not: Karın benekleri foto-kimlik açısından değerlidir.
Neden özel? Özellikle sığ kıyısal habitatlarla ilişkilidir ve Cape Verde’nin köpekbalığı ekolojisinin karakteristik türlerinden biridir.
Dalgıç neye bakmalı? Kumluk ve sığ geçiş alanlarında tabanın biraz üzerine.
Fotoğrafçı için not: İki dorsal yüzgeci aynı karede göstermek iyi olur.
Neden özel? Gündüz kaya altlarında dinlenirken, gece daha aktif görülebilir.
Dalgıç neye bakmalı? Mağara girişleri ve geniş kaya çıkıntılarının altına.
Fotoğrafçı için not: Baş bölgesindeki barbelleri gösterecek açı tercih edilmeli.
Neden özel? Gerçek bir açık okyanus köpekbalığıdır. Cape Verde’nin pelajik karakterini temsil eder.
Dalgıç neye bakmalı? Tabana değil tamamen açık su kolonuna.
Fotoğrafçı için not: Uzun göğüs yüzgeçlerini gösterecek çapraz profil en karakteristik görüntüdür.
Neden özel? Cape Verde sularında kayıtlı önemli bir pelajik yırtıcıdır; karşılaşma daha çok şans ve doğru nokta gerektirir.
Dalgıç neye bakmalı? Derin duvar kenarlarında ve açık maviye.
Fotoğrafçı için not: Baş yapısını gösterecek önden çapraz açı değerlidir.
Neden özel? Cape Verde, türün Doğu Atlantik’teki dünya ölçeğinde önemli üreme alanlarından biridir.
Dalgıç neye bakmalı? Kaya-kum geçişleri ve bentik beslenme alanlarına.
Fotoğrafçı için not: Baş profili ve güçlü çene yapısı iyi görünmeli.
Neden özel? Cape Verde endemiğidir. Büyük pelajikleri dünyanın başka yerlerinde de görmek mümkündür; bu türü doğal ortamında görmek için Cape Verde’ye gelmek gerekir.
Dalgıç neye bakmalı? Kayalıkların birkaç metre üzerinde küçük sürülere.
Fotoğrafçı için not: Birkaç bireyi volkanik kaya habitatıyla birlikte çekin.
Neden özel? Cape Verde’ye özgü karakteristik pomacentridlerden biridir.
Dalgıç neye bakmalı? Sığ kayalıklarda bölge savunan küçük bireylere.
Fotoğrafçı için not: Aynı kayaya sürekli döndüğü için sabit beklemek en iyi yöntemdir.
Neden özel? Yalnızca Cape Verde’de bulunan küçük ve kriptik bir blennidir.
Dalgıç neye bakmalı? Çok sığ kayalıkların üzerindeki küçük deliklere ve çatlaklara.
Fotoğrafçı için not: Makro lens ve sabır gerekir.
Neden özel? Bilimsel adındaki “caboverdiana” bile nereli olduğunu ele verir; gerçek bir takımada endemiğidir.
Dalgıç neye bakmalı? Algli sığ kayalar üzerinde kısa hareketler yapan küçük balıklara.
Fotoğrafçı için not: Baş üzerindeki cirri ve yüz desenini mutlaka kaydedin.
Neden özel? Cape Verde’ye özgüdür ve adını São Vicente’deki Salamansa lokalitesinden alır.
Dalgıç neye bakmalı? Kum-kaya geçişindeki küçük bentik gobiler arasına.
Fotoğrafçı için not: Yan profil ve habitat fotoğrafı birlikte alınmalı.
Neden özel? Yakın tarihli çalışmalarda Cape Verde heterobranch faunasının yaklaşık %44’ünün endemik olduğu bildirilmiştir. Bu oran makro meraklıları için oldukça dikkat çekicidir.
Dalgıç neye bakmalı? Süngerler, hidrozoan kolonileri, algler ve gölgeli kayalık mikrohabitatlara.
Fotoğrafçı için not: Yalnız dorsal görüntü değil; rinofor, solungaç ve yan profil de çekilmeli. Tür teşhisinde birkaç farklı açı çok değerlidir.
Bilimsel kaynak: Malaquias, M. A. E., Turani, M., Lopes, E., & Cervera, J. L. (2025). The Heterobranchia gastropods from the Cabo Verde Islands: A hot-spot of endemism. Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Cape Verde’de dalışın ana kuralı basit:
Kayalıklara bakın; endemikler orada.
Açık maviye bakın; pelajikler orada.
Tekneye çıktığınızda da denize bakmaya devam edin; nisan ayında kambur balina sürprizi hâlâ mümkün.
Barcelos, L. M. D., Freitas, R., & Barreiros, J. P. (2025). Checklist of coastal fishes from Cabo Verde Archipelago. Biodiversity Data Journal, 13, e148234.
Böhlke, E. B., McCosker, J. E., & Böhlke, J. E. (1989). Family Muraenidae. In E. B. Böhlke (Ed.), Fishes of the Western North Atlantic. Sears Foundation for Marine Research.
Carpenter, K. E., & De Angelis, N. (Eds.). (2016). The living marine resources of the Eastern Central Atlantic. FAO.
Hanlon, R. T., & Messenger, J. B. (2018). Cephalopod behaviour (2nd ed.). Cambridge University Press.
Heemstra, P. C., & Randall, J. E. (1993). FAO species catalogue. Vol. 16. Groupers of the world (Family Serranidae, Subfamily Epinephelinae). FAO Fisheries Synopsis No. 125.
Lawrence, J. M. (Ed.). (2013). Sea urchins: Biology and ecology (3rd ed.). Elsevier.
Malaquias, M. A. E., Turani, M., Lopes, E., & Cervera, J. L. (2025). The Heterobranchia gastropods from the Cabo Verde Islands (NE Atlantic): A hot-spot of endemism. Regional Studies in Marine Science, 86, 104193.
Marco, A., Abella, E., Liria-Loza, A., Martins, S., López, O., Jiménez-Bordón, S., Medina, M., Oujo, C., Gaona, P., Godley, B. J., & López-Jurado, L. F. (2012). Abundance and exploitation of loggerhead turtles nesting in Boa Vista island, Cape Verde: The only substantial rookery in the eastern Atlantic. Animal Conservation, 15(4), 351–360.
Phillips, B. F. (Ed.). (2013). Lobsters: Biology, management, aquaculture and fisheries (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Rosa, R., Nunes, E., Pissarra, V., Santos, C. P., Varela, J., Baptista, M., Castro, J., Paula, J. R., Repolho, T., Marques, T. A., Freitas, R., & Frazão Santos, C. (2023). Evidence for the first multi-species shark nursery area in Atlantic Africa (Boa Vista Island, Cabo Verde). Frontiers in Marine Science, 10, 1077748.
Rouse, G. W., & Pleijel, F. (2001). Polychaetes. Oxford University Press.
Smith, D. G. (2012). A checklist of the moray eels of the world (Teleostei: Anguilliformes: Muraenidae). Zootaxa, 3474(1), 1–64.
Stöhr, S., O’Hara, T. D., & Thuy, B. (2012). Global diversity of brittle stars (Echinodermata: Ophiuroidea). PLoS ONE, 7(3), e31940.
Wallace, B. P., DiMatteo, A. D., Bolten, A. B., Chaloupka, M. Y., Hutchinson, B. J., Abreu-Grobois, F. A., Mortimer, J. A., Seminoff, J. A., Amorocho, D., Bjorndal, K. A., Bourjea, J., Bowen, B. W., Briseño Dueñas, R., Casale, P., Choudhury, B. C., Costa, A., Dutton, P. H., Fallabrino, A., Finkbeiner, E. M., … Mast, R. B. (2011). Global conservation priorities for marine turtles. PLoS ONE, 6(9), e24510.
Wirtz, P., Brito, A., Falcón, J. M., Freitas, R., Fricke, R., Monteiro, V., Reiner, F., & Tariche, O. (2013). The coastal fishes of the Cape Verde Islands—new records and an annotated check-list. Spixiana, 36, 113–142.
